حد حسن خلق

بسم الله الرحمن الرحیم

امام صادق(ع) در حدیثی زیبا، درباره حدّ «حسن خلق» - یعنی خوش‌اخلاقی – سه نکته کلیدی را بیان می فرمایند:

۱. کنار آمدن با دیگران
امام می‌فرمایند: تُلینُ جانِبَکَ، یعنی با مردم مهربان و باگذشت و متواضع باش؛ اگر جایی شلوغ است، اگر کسی بی‌توجهی کرد، اگر نوبت رعایت نشد، کمی گذشت کنیم، هوای هم را داشته باشیم. این بزرگ‌ترین مصداق حسن خلق است.

۲. سخن پاکیزه و مؤدبانه
و تُطیِّبُ کلامَکَ یعنی همیشه در حرف زدن با دیگران، چه در خانواده، چه در بین دوستان، یا همین حرم مطهر، الفاظ تمیز و مؤدبانه به کار ببریم. درشتی و بی‌ادبی، دل‌ها را از هم دور می‌کند؛ اما یک جمله آرام و احترام‌آمیز، دل‌ها را به هم نزدیک می‌کند.

۳. چهره باز و خوش‌رویی
و تَلْقى أخاکَ ببِشْرٍ حَسَنٍ، یعنی با چهره باز، لبخند و خوش‌رویی با هرکس مواجه شویم؛ حتی اگر او را نمی‌شناسیم. شاید یک لبخند ما دل کسی را قرص کند و به او امید بدهد.
الهی که هر قدم و هر نگاه و هر لبخند شما، مورد توجه صاحب این آستان قرار بگیرد، به برکت صلوات

متن اصلی جهت مطالعه:
یکی از سفارش فراوان در منابع دینی، حسن خلق است، امام صادق علیه در یک روایتی درباره حد حسن خلق می فرمایند: عن الصادق(علیه‌السلام) قیل له: ما حدُّ حُسنِ الخُلق؟ قال(صلی‌الله‌علیه وآله): تلینُ جَناحک و تطیبُ کلامک و تَلقی أخاک بِبشرٍ حسنٍ.

این که در روایات و توصیه‌های متعدّد از ائمّه(علیهم‌السلام) راجع به حُسن خلُق سخن رفته است، اندازه‌اش چیست؟ حضرت سه خصوصیّت را ذکر کردند:

1- کنار آمدن با افراد. لین جناح کنایه از تواضع و همراهی و با کسی کنارآمدن است «و ان جنحوا لِلسّلم فاجنَح لها و توکَّل علی الله»، یعنی اگر آنها کوتاه آمدند و حاضر برای صلح شدند، تو هم کوتاه بیا. پس لین جناح، نرم کردن پهلو یا بال، کنایه است از کوتاه آمدن، کنارآمدن با افراد. در برخورد با افراد با تواضع، با همراهی، با سازش، با کنارآمدن برخورد کن!

2- کلام خود را پاکیزه کنی؛ یعنی در حرف زدن با افراد، تعبیرات مؤدّبانه، خوب و پاکیزه به کار ببری. از زشتگویی و درشتگویی پرهیز کنی. پس هم در رفتار، رفتار متواضعانه و آرامش‌بخش و همراهی‌کننده و توأم با سازگاری از خود نشان بدهی، هم در گفتار طوری حرف بزنی که زبان تو زبان نرم و مؤدبی باشد. تعبیر به «تطیب» شده است. پاکیزه بودن زبان که جامع همۀ اینهاست.

3- چهرۀ تو هم گشاده باشد. انسان با چهرۀ گشاده، با زبان گرم و نرم، با رفتار صمیمانه و دوستانه و خاکسارانه با افراد برخورد کند. این معنای حُسن خُلق است. پس حُسن خُلق فقط به زبان نیست. به رفتار هم هست. به رفتار و زبان نیست. به چهره هم هست؛ یعنی انسان در چهرۀ خود بِشر حَسن یعنی خوشرویی داشته باشد. با افراد با اخم و با چهرۀ عبوس برخورد نکند. الشافی، صفحۀ 546.