راههای مبارزه با فساد جلسه چهارم- حجت الاسلام رفیعی

کانال ایتا شیعه کوئست: @shiaquest_net

قال الله تبارک و تعالى:«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ (توبه، 119)

مقدمه
در جلسات گذشته بحثی را با عنوان راههای مبارزه با فساد و از بین بردن زمینه های تباهی در جامعه مطرح کردیم. گفتیم چه کنیم تا فساد به طور کلی در خانواده و جامعه و زندگی ما ریشه کن و کم رنگ شود. قرآن کریم می فرماید: «ظَهَرَ الْفَسَادُ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ بِمَا كَسَبَتْ أَيْدِي النَّاسِ لِيُذِيقَهُمْ بَعْضَ الَّذِي عَمِلُوا لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ »؛( روم، 41) هر فسادی که در جامعه آشکار می شود، برخاسته از عملکرد انسانهاست.

چهارمین راه مبارزه با فساد: استفاده صحیح از غرائز
راه کارهایی را در شب های گذشته عرض کردم. امشب راه دیگری را برای مبارزه با فساد در جامعه عرض می کنیم و آن تعدیل غرایز و استفاده صحیح از امیال است. خداوند تبارک و تعالی علاوه بر عقل و فطرت، غرایزی مثل شهوت و غضب نیز در وجود ما قرار داده است؛

اما این غرایز در فرشتگان نیست و لذا می فرماید: «لَا يَعْصُونَ اللَّهَ مَا أَمَرَهُمْ وَيَفْعَلُونَ مَا يُؤْمَرُونَ »( تحریم، 6) فرشتگان هیچ وقت گناه نمی کنند و امکان معصیت در آنها نیست؛ چون غریزه ندارند. آنان هرچه خدا فرمان بدهد انجام می دهند و مطیع محض هستند؛ چه فرشتگان آسمانی و چه فرشتگان زمینی. اما در وجود حیوانات درست برخلاف فرشتگان - فقط غريزه است و عقل نیست؛ به همین جهت از آنها تکلیف خواسته نشده است.

حیوان گرسنه می خواهد خودش را سیر کند و کاری ندارد حلال یا حرام است. هر کجا با غذایی برخورد کند می خورد. اگر غضب و عصبانیتش فوران کند نگاه نمی کند چه کسی در مقابلش است. در آنها عقل نیست، ممکن است الهاماتی باشد. اما انسان یک موجود مرکب است که هم عقل وفطرت دارد و هم غرایز و امیال. البته همه اینها باید در وجود انسان باشد؛ زیرا اگر نباشد نسل بشر به خطر می افتد.

غریزه جنسی است که انسان ازدواج می کند و فرزند دار می شود. غريزة غضب است که وقتی تحریک شود شجاعت بیرون می زند و سرباز به میدان جنگ می رود و مبارزه می کند. آن که از امیال بد است، طغیان است. قرآن نمی گوید: ثروت بد است؛ می گوید: طغیان بد است. نمی فرماید: شجاعت بد است؛ می فرماید: خشم کنترل شود. نمی فرماید: ازدواج و ارتباط با همسر بد است؛

حتی توصیه دارد و می فرماید: ارضای غرایز از راه حلال؛ چون اگر این غرایز از هر راهی ارضا شود، انسان مانند حیوانات می شود و آن وقت دیگر عقل چه فایدهای خواهد داشت؟ اگر قرار باشد هر گرسنه ای از هر راهی خودش را سیر کند و هر کس شهواتش را از هر راهی ارضا کند و وقتی غضب کرد هرچه از دهانش بیرون می آید بگوید، معلوم است که از حیوان نیز بدتر می شود.

کنترل غرایز
یکی از توصیه های اسلام برای جلوگیری از افزایش فساد در جامعه این است که غرایز کنترل شوند. اگر میدان به غریزه سپرده شود، طغیان گریها می کند.

یکی از مناجات های خمسه عشر (پانزده گانه) امام سجاد علیه السلام دعایی به نام «مناجاة الشاكين» است. یکی از مواردی که امام علیه السلام از آن شکایت می کند همین غریزه و نفس است. حضرت به چهارده دلیل از نفس به خدا شکایت می کند. « إِلَهِي إِلَيْكَ أَشْكُو نَفْساً »؛ خدایا ؟ من از نفسم به تو شکوه می کنم که « بِالسُّوءِ أَمَّارَةٌ وَ إِلَى اَلْخَطِيئَةِ مُبَادِرَةٌ وَ بِمَعَاصِيكَ مُولَعَةٌ »؛ به من می گوید کار زشت انجام بده. تا خطا می بیند می گوید: من را تأمین کن. به من فرمان می دهد دنبال بدی و خطا بروم و به معصیت حرص و ولع دارد. « كَثِيرَةُ اَلْعِلَلِ » توجیهش نیز قوی است. «تَوَفَّنِي بِالتَّوْبَةِ»؛ ( بحارالأنوار، ج 1، ص 143) توبه را به تأخیر می اندازد.

سه چیز هلاک کننده
رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمودند: سه چیز آدمها را هلاک می کند. الآن می گویند: «بعضی از بیماری ها انسان را هلاک می کند»؛ هلاکت که منحصر در هلاکت جسم نیست. «هَوًی مُتَّبَعٌ وَ شُحٌّ مُطَاعٌ وَ إِعْجَابُ الْمَرْءِ بِنَفْسِهِ»؛ (بحارالأنوار، ج 7 ص 7) هوای نفسی که به آن گوش بدهی. نمی گوید: «اصل هوای نفس»؛ چه کسی میل به شهوت و غذا و طغیان گری ندارد؛ بلکه منظور آن هوای نفسی است که از آن تبعیت شود یا بخلی که از آن اطاعت شود. ممکن است بخل در ذات کسی باشد و دلش نخواهد انفاق کند، ولی اگر به حرف دل گوش نکرد و صدقه داد، عیبی ندارد. پیامبر تو نمی فرماید: بخل؛ می فرماید: بخلی که از آن اطاعت شود. سومین مورد این است که آدم به خودش ببالد.

فرعون را عجبش هلاک کرد. قارون را ثروت زدگی هلاک کرد. مردم از گرسنگی در حال مردن بودند اما کلیدهای خزانه قارون در صندوقچه حمل می شد.

بلعم باعورا را هوای نفس به زمین زد. قرآن در آیه 175 سوره اعراف می فرماید: این آدم آیات الهی را می دانست. بعضی از روایات دارد که بلعم مستجاب الدعوه بود و شیطان از او ناامید شده بود. «وَاتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ الَّذِي آتَيْنَاهُ آيَاتِنَا فَانْسَلَخَ مِنْهَا فَأَتْبَعَهُ الشَّيْطَانُ فَكَانَ مِنَ الْغَاوِينَ »؛ پیامبر! قصه آن کس را بر ایشان بخوان که آیات خود را به او داده بودیم. بگو این آدم به زمین چسبید و تابع هوای نفسش شد. قرآن می فرماید: آیات از او گرفته شد و شیطان دنبالش رفت و بلعم باعورا سقوط کرد.

راه های تعدیل غرایز
عزیزان من! اسلام دو راه برای تعدیل غرایز پیشنهاد کرده است تا طغیان نکند:

1. راه بازدارنده؛ يعنی راه سلبی. در این راه شما فقط لازم است پرهیز کنید. اگر این پرهیز صورت گرفت، دیگر غریزه طوفانی نمی شود. در سوره نور دو توصیه به آقایان شده است و چهار توصیه به خانم ها. آن دو توصیه ای که به آقایان شده این است:

الف) «قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ»؛ (نور،30) پیامبر! به مؤمنان بگو چشمشان را از نامحرم ببندند. نگاه تیر ابلیس است که عشق و علاقه و به دنبالش پیامک و ارتباط موبایلی و اینترنتی می آورد و بعد زندگی را از بین می برد. از اول جلوی منشأ را بگیرید.

برخورد امام رضا علیه السلام با دختر پنج ساله
دختر پنج ساله ای وارد اتاق شد. امام رضا علیه السلام نیز نشسته بود. اهل مجلس یکی یکی به سر دخترک دست می کشیدند تا خدمت امام رضا علیه السلام آمد. حضرت فرمود: چند ساله است؟ گفتند: پنج ساله. آقا او را در آغوش نگرفت و فرمود: سزاوار است از همین الآن پرهیز شود. (الکافی، ج 5، ص 533)

برخورد رسول خدا صلی الله علیه و آله با خواهر زن
اسماء خواهر عایشه که خواهرزن رسول خدا صلی الله علیه و آله بود، با لباسی نازک نزد پیامبر ما آمد. پیامبر رویش را برگرداند و نگاه نکرد و بعد فرمود: جایز نیست برای زن مگر این و آن. اشاره به دست و صورت کرد. (الدر المنثور، ج 5، ص 42)
این نخستین توصیه اسلام به مردهاست که نگاهشان را کنترل کنند.

برخورد امام باقر علیه السلام ابوصباح
ابوصباح كنانی به در خانه امام باقر علیه السلام آمد و در زد. خانمی رفت در را باز کند. ابوصباح دستش را به طرف این زن نامحرم برد. آقا از داخل اتاق نهیب زد امام همه جا حضور دارد و وقتی ابوصباح وارد اتاق شد، حضرت با خشم فرمود: این چه کاری بود که انجام دادی؟ امام علیه السلام فرمود: دیگر از این کارها نکن. (بحارالأنوار، ج 46، ص 248)

برخورد امام صادق علیه السلام با ابوبصیر
ابوبصیر به خانمی قرآن درس می داد و یک روز میان درس با او شوخی کرد. وقتی خدمت امام صادق علیه السلام رسید آقا با ناراحتی به او فرمود: میدانی جایی که با نامحرم خلوت شود شیطان آن جا حاضر است؟ مبادا دیگر این کار را بکنی. (بحارالأنوار، ج 46، ص 247)

بازدارنده یعنی چه؟ یعنی نگاه کنترل شود، قوای جنسی آقایان کنترل شود؛ اما در مورد خانم ها می گوید: محرک راه نروید و محرک حرف نزنید و زینتتان را آشکار نکنید. قرآن کریم می فرماید: وقتی دختران شعیب نزد حضرت موسی علیه السلام آمدند باحیا راه می رفتند. (قصص. 25)

مضرات ترویج فرهنگ فاسد
برخی می گویند: اگر بی حجابی در جامعه رواج پیدا کند عادی می شود؛ مثل غرب که اگر یک زن نیمه عریان هم در خیابان راه برود کسی به او نگاه نمی کند، چون عادی شده است.

این حرف اشتباه است. شهید مطهری رحمة الله می نویسد: معنای این حرف این است که مثلا: بگوییم زباله ها را از خیابان ها جمع نکنید؛ عادی می شود.

چه کسی گفته گسترش منفی، منفی را مثبت می کند؟ منفی، مثبت نمی شود؛ عادی می شود. اگر این حرف درست بود، امروز غربی ها نمی بایست مشکل داشته باشند و نظام خانواده شان این گونه از هم پاشیده باشد.

غربیها و غربی زده ها این سوغات را به خورد بعضی از جوانان ما داده اند و تا حدودی نیز در این زمینه موفق شدند. نشانه موفقیت نسبی شان کاهش ازدواج و افزایش طلاق است. چرا باید در هر ساعتی هفده طلاق در این کشور ثبت شود؟ چرا بعضی ها جشن طلاق می گیرند؟ طلاق مبغوض خداست؛ جشن دارد؟! اینها نشانه موفقیت این شبکه های ماهواره ای است. بعضی ها توجه ندارند و دشمن خوش رنگ و لعاب را به خانه خودشان راه می دهند. اینها همه ناشی از فرهنگ غربی است که خودشان مبتلا بودند و الان کشورهای اسلامی را هم مبتلا کردند.عزیزان من! یک نوع از راههای پرهیز از فساد در جامعه، راههای بازدارنده است.

داستان بلعم باعورا
به بلعم باعورا گفتند: تو مستجاب الدعوه هستی؛ دعا کن موسی علیه السلام شکست بخورد. اما خدا آن قدرت را از او گرفت و دیگر دعایش به استجابت نمی رسید. بلعم گفت: حرف من دیگر برش ندارد؛ ولی یک راه کار به شما یاد می دهم. گفت: دختران و زنانتان را آرایش کنید و بین سپاه موسی بفرستید. مردان مجرد و دور از خانواده برای نبرد آمده اند. دختران آراسته باعث می شوند اراده سربازان موسی ضعیف شود و نتوانند مبارزه کنند و همین طور هم شد ( بحارالأنوار، ج 13، ص 373)

چطور حکومت عثمانی با هشتصد سال سابقه از هم پاشید؟ با همان مراکز فسادی که غربی ها در این کشور برپا کردند. لذا آقایان و بانوان و خانواده ها مراقب رفت و آمدها و حجاب بچه هایشان باشند.
امیرالمؤمنین علیه السلام در عراق فریاد می زد و می فرمود: آیا حیا نمی کنید؟ شنیدم زنان شما از خانه بیرون می آیند و در کوچه و بازار بدنشان با مردم برخورد می کند. (الكافي، ج5، ص 536؛).

وظایف زن در برابر همسر
زنی خدمت رسول خدا حضرت محمد صلی الله علیه و آله آمد و عرض کرد: یا رسول الله! «مَا حَقُّ اَلزَّوْجِ عَلَى اَلْمَرْأَةِ» می خواهم بدانم حق یک مرد بر همسرش چیست؟ زن چه کار کند که حقوق مرد استيفا شده باشد؟ رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: حقوق مرد بر همسرش بسیار است. گفت: یا رسول الله! همان میزانی که در توان ماست. پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله پنج حق را فرمود:

1.روزه مستحبی نگرفتن بدون اذن
لَيْسَ لَهَا أَنْ تَصُومَ إِلاَّ بِإِذْنِهِ يَعْنِي تَطَوُّعاً »؛ زن نمی تواند روزه مستحبی بگیرد مگر به اذن همسرش. قابل توجه خانم هایی که می گویند: «روضه بود، جلسه بود.» خوب است، بروید، اما با هم آهنگی شوهر بروید.

2.خارج نشدن از خانه بدون اذن
لاَ تَخْرُجُ مِنْ بَيْتِهَا إِلاَّ بِإِذْنِهِ »؛ از خانه خارج نشود مگر به اذن همسرش. بعضی ها متأسفانه در بحث تحصیلات و شغل این گونه رفتار می کنند. نمی گویم آقایان سخت گیری کنند؛ اما زنها هم توجه داشته باشند. مراعات حقوق شوهر توسط زن، از بالاترین ارزش ها در اسلام است.

زنها نزد پیامبر آمدند و عرض کردند: یا رسول الله! ما از جهاد محروم هستیم؛ چه کنیم؟ فرمود: چه کسی گفته شما از جهاد محروم هستید؟! خوب همسرداری کردن جهاد زن است. (بحار الأنوار، ج 18، ص 107)

3.استفاده از بهترین عطرها و لباس ها
وَ عَلَيْهَا أَنْ تَطَيَّبَ بِأَطْيَبِ طَيِّبَهَا وَ تَلْبَسَ أَحْسَنَ ثِيَابِهَا»؛ در خانه بهترین لباس ها را بپوشد و بهترین عطرها را استفاده کند. این کار نیروی بازدارندگی شوهر را قوی می کند و مانع از نگاه او به نامحرم می شود، مانع از حس حسرت خوردن او به دیگران می شود.

4.زینت کردن خود
وَ تَزَيَّنَ بِأَحْسَنِ زِينَتِهَا»؛ با بهترین آرایش خود را بیاراید.

برخورد پیامبر صلی الله علیه و آله با حکم بن ابی العاص
حکم بن ابی العاص آدم خبیثی بود و همان طور که می دانید، پیامبر او را تبعید کرد.
او از روزنه اتاق پیامبر صلی الله علیه و آله داخل اتاق را نگاه می کرد. با آن که چشم به قدری اهمیت دارد که دیه دو چشم با هم، یک دیه کامل است، اما اگر کسی از روزنه و پنجره خانه ای داخل آن را نگاه کند، صاحب خانه حق دارد چشمش را با سنگ یا تیری کور کند. حکم همین طور که نگاه می کرد رسول خدا نا آگاه شد و با سرعت از اتاق بیرون آمد. حکم فرار کرد. حضرت فرمود: اگر بر او دست یافته بودم دستور میدادم چشمانش را از حدقه در بیاورند. (الغدیر، ج 8، ص 243)

ب) «وَيَحفَظوا فُرُوجَهُم»؛ قوای جنسی شان را حفظ کنند. قرآن کریم چرا قوم لوط را مذمت می کند؟ چون دچار هم جنس گرایی شدند.

اما توصیه به خانم ها: «وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا »؛( نور، 31) چشمانشان را کنترل کنند. زن حق ندارد به مرد نگاه شهوت آمیز کند. دیگر این که قوای جنسی شان را کنترل کنند. هم چنین زینت هایشان را آشکار نکنند.

از آیت الله شبیری پرسیدم: منظور این قسمت آیه چیست؟ ایشان فرمودند: روایات صحیحی داریم که تمام بدن زن زینت است؛ پس منظور آیه این است که خودشان را عرضه نکنند و بدنشان را نامحرم نبیند، مگر صورت و دست ها را.

یکی از عوامل مهمی که جامعه را به فساد می کشاند بدحجابی است. قرآن کریم جاهلیت قبل از اسلام را مذمت می کند و می فرماید: پیامبر آمد و با آن مبارزه کرد. یکی از ویژگی های جاهلیت قبل از اسلام که در آیه 33 سوره احزاب ذکر شده، تبرج بود: ««وَلَا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الْأُولَى»؛ مردم! مثل جاهلیت قبل از اسلام تبرج نداشته باشید. تبرج از «برج» می آید. پوششی که زنها قبل از اسلام روی سر می گذاشتند، گوشه های آن را پشت گوشمی انداختند و وقتی پشت گوش می رفت، گردن و سینه پیدا می شد. به این تبرج می گفتند.

خدا در قرآن می فرماید: ای رسول ما! بگو تبرج برای جاهلیت است. بعضی از روسری های امروزی که واقعا از تبرج هم گذشته است!

قرآن می گوید: به زنها بگو به جای تبرج، خمار - یعنی روسری های بلند و جلباب بپوشند. جلباب، پوششی شبیه چادرهای عربی بود.

آخرین موردی که در آیه شریفه می فرماید: «وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِنْ زِينَتِهِنَّ وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَ الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ »؛ وقتی راه می روند پایشان را بر زمین نکوبند؛ یعنی محرک راه نروند.

5.عرضه کردن خود بر همسر
وَ تَعْرِضُ نَفْسَهَا عَلَيْهِ غُدْوَةٌ وَ عِشَّةٌ»؛(الکافی، ج 5، ص 508) خود را روز و شب بر همسر عرضه کند. در واقع نسبت به خواسته های او تمکین داشته باشد. از آن طرف حقوقی هم بر عهده مردهاست.

زینت مرد عامل عفت زن
امام کاظم علیه السلام محاسنشان را رنگ کرده و لباس خوبی پوشیده بودند. کسی ایشان را دید و گفت: یابن رسول الله! امروز محاسنتان را رنگ کردید؟ آقا فرمودند: زینت مرد، عفت زن را زیاد می کند. ( الکافی، ج 5، ص 567) اینها راه های بازدارنده ای است که اسلام برای پرهیز از فساد در جامعه مطرح می کند.
راههای محرک و ایجابی هم دارد که همان بحث ازدواج و تشکیل خانواده و ... است.

غيرت اهل بیت علیهم السلام
غیرت ابی عبدالله و زینب کبری علیهما السلام را ببینید. وقتی به خیمه های ابی عبدالله حمله شد، حضرت با این که توان نداشت روی دو کنده زانو بلند شد و فریاد زد: ای پیروان ابی سفیان! من هنوز زنده هستم؛ چرا به خیمه های اهل بیت من متعرض شدید؟! (بحار الأنوار، ج 45، ص 51)

در مجلس یزید نیز وقتی زینب کبری علیها السلام با آن همه داغ و مصیبت و آزار و گرسنگی و سختی وارد شد، اولین اعتراض و گلایه اش این بود که فرمود: « أَ مِنَ اَلْعَدْلِ يَا اِبْنَ اَلطُّلَقَاءِ تَخدِيرك حَرَائِرَكَ وَ إِمَاءُكَ وَ سوْقُك بَنَاتُ رَسُولِ اَللَّهِ صلی الله علیه و آله» ( بحارالأنوار، ج 45، ص 134) أي نوه ابوسفیان! این عدالت است که زنان خودت را پشت پرده قرار دادی و دختران پیامبر را در مقابل چشم نامحرمان آوردی؟

این رفتارها و گفتارها پیام دارند؛ نباید به سادگی از کنارش عبور کرد. چرا وقتی شب یازدهم بالای سر دختر پنج شش ساله ای آمد که در بیابان فرار کرده بود، تا عمه را نگفت: «بابا»، نگفت: «آب و غذا»؛ گفت: «يا عمتاه هل من خرقة أستر بها رأسي»؛ عمه جان! پوششی نداری که سرم را با آن بپوشانم؟ اینها أمور سادهای نیست؛ سيرة اهل بیت علیهم السلام را نشان میدهد.