بِسْمِ اللَّـهِ الرَّحْمَـنِ الرَّحِیمِ
1403-12-22-حجت الاسلام رفیعی - تفسیر سوره توبه – جلسه نهم – رمضان 1403
لا حول ولا قوه الا بالله العلی العظیم الحمدلله رب العالمین و الصلاة وسلام علی سید المرسلین حبیب اله العالمین ابوال القاسم المصطفی محمد وعلی آله الطیبین الطاهرین الهدات المهدیین سی بقیه الله فی الارضین ولعن علی اعدائهم اعداء الله اجمعین.
تسلیت عرض می کنم ایام رحلت بانوی شجاع یار دیرین پیامبر، نخستین زن مسلمان، نخستین نمازگزار، از زنان نخستین همسر پیامبر حضرت خدیجه کبری سلام الله علیها را محضر همه شما برادران خواهران بینندگان عزیز و محضر همه کسانی که به آن حضرت عشق می ورزند. و علاقه دارند.
خدیجه کبری شخصیتی است که در دوران ظلمت جاهلیت درخشید. در دوران کفر و ضلالت در مسیر هدایت بود. در دوران ناپاکی، در طهارت و پاکیزگی بود. در دوران ظلم اقتصادی یک مدیر عادل و یک مدیر با انصاف بود.
در دورانی که گله وار مردم بت می پرستیدند، در آن دوران از این جمعیت جدا شد و موحد بود. خدیجه کبری شخصیتی است که؛ هرگز تحت تاثیر اخلاق جاهلی قرار نگرفت. نه ناپاکی اون زمان، نه ربا و در واقع بت پرستی اون زمان در او تاثیر نگذاشت. زنی که در میان جامعه ای بود که زن جایگاه نداشت. زنی که در میان جامعه ای بود که؛ زن در آمار نبود.
آنوقت یک چنین زنی با این عظمت که از شدت پاکیزگی او را در جاهلیت طاهره می گفتند. خدای تبارک و تعالی او را همسر در واقع امین قریش، نمی گویم پیامبر چون هنوز ایشان پیامبر نبود.
رسول خدا ۲۵ سالش بود، قرار داد اینها یه جوری دختر عمو و پسر عمو حساب می شوند. لذا گاهی به پیغمبر یابن ام می گفت. چون خدیجه دختر خویلد هست. خویلد دختر اسد و اسد دختر عذر می خواهم خدیجه دختر خولد خولد فرزند یعنی پدر خدیجه فرزند اسد و در چهارم اینها با پیغمبر یکی می شوند.
به همین جهت جد چهارم رسول خدا که در واقع با خدیجه کبری یکی می شود. به نوعی از نظر جد چهارم با همدیگه پسر عمو و دختر عمو محسوب می شوند.
لذا گاهی به پیامبر ایشان یابن ام، خطاب می کرد. خدیجه کبری در یه خاندانی بزرگ شده که هم پدرش هم جدش معروفن جد ایشان اسد همان کسی هست، که تو پیمان دفاع از مظلومان شرکت کرد.
می دانید پیغمبر ما ۲۰ سالش بود که یک پیمانی تو مکه نوشته شد که این پیمان به دفاع از مظلومان نوشته شد. اگر یه کسی مظلومی بهش ظلم شد اینایی که این پیمان را امضاء کردند. از او دفاع کنند. این پیمان در جایی که بسته شد. جد حضرت خدیجه هم حضور داشت. رسول خدا همان موقع ۲۰ سالش بود و حضور داشت. بعدها هم که پیغمبر شد افتخار می کرد.
به این پیمان حلف الفضول معروف هست. که در خانه عبدالله بن جدعان بسته شد. رسول خدا در ۲۰ سالگی در اون حضور داشت، جد حضرت خدیجه هم اونجا بود. این ها چهار دخترند. و چهار پسر، یعنی خدیجه ۴ تا برادر داره و سه تا خواهر ۸ نفرند. در خانواده خویلد.
خب فضایل ایشان زیاد هست. ولی من مواردی رو یادداشت کردم چون سال های قبلم این بحث و داشتم نکاتی گفتم امروز وقت سحر هم راجع به ایشان صحبت کردم. می خواهم تکرار نشود.
اجازه می خواهم برای برادران و خواهران این ویژگی هایی را که عرض می کنم. ببینید که؛ این بانو چرا انقدر مورد تکریم امامان ماست. انقدر مورد تکریم امامان ماست. که امام حسین روز عاشورا می فرماید: شما نمی دانید بهترین جد و جده رو من دارم بهترین جد و جده یعنی خدیجه کبری و رسول خدا بله شخصیتی که وجود ما خود پیامبر گرامی اسلام چقدر به او می بالید خدا به او مباهات می کند.
«ان الله لیباهی»، بک روایت دارد. خدا به خدیجه کبری پیش فرشتگان مباهات می کند. خب چه ویژگی در این بانو هست؛ که این را به اینجا رسانده است. من یک مواردی را یادداشت کردم. اگرچه بعضی عزیزان تا (۱۵٠، ۱۶۰) تا ویژگی برای ایشان نوشتند و چاپ شده منتشر شده است. اما من بعضی های آن را خدمت شما عرض می کنم
ویژگی های حضرت خدیجه کبری سلام الله علیها
1- عفت و طهارت: یه ویژگی بسیارمهم ایشان که اشاره هم کردم. و امروز نیاز جامعه ست عفت، طهارت و پاکیزگی است. شما ببینید: یه وقت شما مثلاً تو قم زندگی می کنید. یک شهری مثل نجف، کربلا، یه وقت یه کسی توی محیطی زندگی می کند. که عذر می خواهم خانه های فحشاست. خانههای فساد هست. عدهای درآمدشان اصلاً از این راه هست. درآمدشون آیه قرآن هست. درآمدشان از راه فحشای خانواده خانم هاست.
تو یک چنین جامعهای «انّ خدیجة امرأة کاملة میمنة فاضلة تخشی العار و تحذر الشنا؛ » (احمد بن عبدالله بکری، الانوار، ص 307.) هیچگاه دچار اون آلودگی های اون زمان نشد. و پاکیزه زندگی کرد. عفت حجاب خویشتن داری تو جامعه ای که هنوز اسلام نیامده بود. اینها به صورت دستورات اسلام مطرح نبوده است.
ویژگی بهترین زنها:
همین جا من خدمت آقایون و خانوما بگویم رسول خدا یه وقتی آمدن تو مسجد فرمودند: بگویم بهترین زن چه زنی است؟ «الا اخبرکم به خیر نساءکم» همه گفتن بله، حتی آقایون هم گفتن بله، می خواستن ببینن مثلاً پیغمبر چی می فرماید:
قالوا: بلى يا رسول اللّه (ص ) پیغمبر اکرم هفت، هشت تا ویژگی را شمرد. خانومای محترم خواهش میکنم دقت کنید این ویژگیها ارتقاء زن هست. این ویژگیها کرامت زن هست. این ویژگیها عظمت زن هست. غرب زن و خانواده را نابود کرده است. کالا می خواهد تولید کند. زن رو ابزار او قرار می دهد. عکس شو بذاره تو فیلم ها، تو سریال ها، زن را به ابزار، تبدیل کرده است.
به ابزار در واقع تجاری، زن را تبدیل کرده به ابزار مربوط به مسائل سیاسی، مسائل شهوانی، نگاه اسلامی نیست. زن برای این آفریده نشده زن برای عمل صالح آفریده شده است. برای مادری آفریده شده است. برای همسری آفریده شده است. برای کانون خانه را گرم نگه دارد. آفریده شده است. برای مشاغلی که مطابق شأنش اوست آفریده شده است. شئون زن باید رعایت بشود.
1- الولود: فرمود: بهترین زنان شما الولود اونایی که فرزند بیاورند. بعضی خانم ها متأسفانه خب حالا البته درس خواندن شان، کارشان، اشکال ندارد. اما مانع فرزندآوریشون نباید بشود. ما یک وقتی محضر رهبر انقلاب بودیم؛ به مناسبت بحث خانواده ایشان فرمودند من به هیچ وجه با تحصیل و شغل خانم ها مخالف نیستم. جامعه نیاز به معلم خانم دارد. پزشک خانم، دندانپزشک خانم، الان می دانید؛ حالا دیگه تو جمهوری اسلامی این تقریباً جا افتاده است.
الان پذیرش دانشگاه های ما خانمها بیشتر از آقایان هست. به نظرم هفت، هشت، ده، درصد بالاتر هستند. تو همه رشتهها، ایشان فرمودند؛ من مخالف این نیستم. اما نقش کدبانویی مادری و فرزندآوری نباید فراموش بشود. یک زنی به خاطر شغلش، درسش، بچه نیاورد. یه بچه بیاره خب این لطمه به کشور می زند. لطمه به نسل خودش می زند.
2- الودود: ودود از صفات خداست. یعنی مهربان، کسی که اظهار محبت می کند. پر از خودش ایجاد نمی کند. تو برخوردش، تو کلامش، تو لباسش، تو پوششش، یک زن باید به گونه ای باشد. که تو تمام حرکات و سکناتش این محبت ابراز بشود. این مهم هست.
3- العفیف: عفت، خویشتن دار
4- العزيزه فى اهلها: فامیل و تو بستگان با ابُهت، با عظمت، با پوشش، وقتی حرف می زند. ناز و کرشمه نداشته باشد. وقتی حرکت می کند. وقتی برخورد می کند. وقتی لباس می پوشد. اصلاً نامحرم و تحریک نکند. کاملاً با یه عظمتی با یه ابهتی مثل یه ملکه باشد.
5- الذليله مع بعلها: با شوهرش فروتن، دیگه این مال تو خونه نیست. با شوهرش فروتن باشد.
6- الحصان مع غيره: با نامحرم کاملاً حس حفظ و خویشتن داری
7- المتبرجه مع زوجها: نسبت به شوهرش آرایش کرده متبرجه، به گونه ای که مرد دوست دارد. خب یکی از این صفات در اینجا عفت خدیجه کبری، عاشق پیامبر بود. پیامبر عاشق خدیجه کبری بود.
مکرر ایشان عرض می کنم این محبت رو به پیغمبر اظهار میکرد.
من به شما عرض کنم روایت داریم؛ مرد به زنش بگوید: دوست دارم. این بهترین هدیه است. از قلبش بیرون نمی رود. زن نسبت به مرد محبت را باید ابراز کند.
کانون زندگی حضرت خدیجه و پیامبر گرم بود ۲۵ سال با ایشون زندگی کرد. سه سالم بعدش که حضرت خدیجه از دنیا رفت. پیغمبر تو خونه خدشه کبری زندگی کرد. این ۲۸ سال، هشت سال پیغمبر رو از مکه بیرون کردند. رفت مدینه بعد هشت سال که مکه رو فتح کرد. فکر می کنید پیغمبر کجا رفت برای زندگی کجا رفت؟ این مکه شهر بزرگ همه خانه هام به رو پیغمبر باز پیغمبر در فتح مکه دیگه رئیس حکومت کسی هست که پیروز شد. مکه رو فتح کرده رفت کنار قبر خدیجه چادر زد.
و اونجا نشست؛ این علاقه پیغمبر یعنی نسبت به خدیجه کبری بعد از مرگشم اظهار ارادت می کرد. این خیلی نکته مهم است و لذا تنها همسر پیامبر در این ۲۵ سال خدیجه کبریست. جوانی پیغمبر با خدیجه سپری شد. پیغمبر تا خدیجه را داشت هیچ ازدواجی نداشت.
2- شجاعت: شجاعت زن و مرد ندارد. ما مردانی داشتیم. ترسو! زنانی داشتیم شجاع! تاریخو شما نگاه کنید؛ بلقیس ملکه صبا یک زن شجاعی بود. مدیری بود.
دختران شعیب قرآن نقل می کند؛ این ها رو خود عقیله بنی هاشم، خود فاطمه زهرا شجاعتشو ببینید در دفاع از امیرالمؤمنین شجاعت غیر از حضور در میانه در واقع شکستن سنت های صحیح جامعه است، شجاعت؛ یعنی نترس بودن حقتو بگیر ما زنانی داشتیم پیش معاویه می آمدن مثل سوده حمدانی از امیرالمؤمنین دفاع می کردند. تو تاریخ ایران هم داشتیم؛ اصلاً امام فرمود مرد از دامن زن به معراج می رود.
اون چهار شهیدی که تصویرش می روید توی بعضی خانه ها می بینید؛ بنده در کاشان شهر شما رفتم. خانه مادر ۴ شهید بارفروشان ،مادرش مثل شیر ۴ تا عکس پسرشو به دیوار زده است. بعدم که بهشون گفتم شما مثل ام البنین گفت: این حرفو نزن حاج آقا من کجا ام البنین کجا من کنیز ام البنین، این مادر این چهار تا بچه رو تربیت کرده
شهید (۱۲، ۱۳) ساله ای که تو همین قم مادر بدنشو تو قبر گذاشت. شهید معماریان خب این مادر هست. این شهدایی که شهید زینالدین ازدواج کرد. و به جبهه رفت
خدیجه کبری شجاع بود. سنت های جاهلی را شکست. یکی از سنت های جاهلی این بود که؛ خب حالا کسی پول داره با یه پولدار باید ازدواج کند. اما ایشان با شخصی ازدواج کرد، که به ظاهر پول نداشت.
معیارهای عرب جاهلی رو شکست. معیارهای اون ها پول بود. شهرت قبیله ای بود خانواده معروف بود خب پیغمبر، نه پدرش زنده است. نه مادرش در قید حیات هست. نه خانه و ثروتی دارد.
اما گفت من شما را انتخاب کردم. به خاطر صداقتت، به خاطر امانت، به خاطر حسن خلقت، شما را به خدا تو ازدواج ها اینها را ملاک قرار بدهید. این آمار طلاق ما نباشد. در روایت داریم دخترشو شوهر بدهد. به خاطر مال کسی، خدا به همان مال واگذارش می کند. می گوید: برو اما اگر معیارش اخلاق و دین باشد. خدا مالم بهشان می دهد.« إِنْ يَكُونُوا فُقَرَاءَ يُغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ » (نور ،32)
۳. ویژگی سوم ایشان عقلانیت هست؛ ما زنانی تو قرآن داریم حالا برسم اشاره می کنم. بینظیر بودند، تو عقل و شعور و فهم قرآن چند تای شان نام برده است. که حالا عرض خواهم کرد؛ خود مادر حضرت موسی یه شخصیت ویژه ایست.
خود عاصیه زن فرعون این زن به جایی رسیده که خدا می گوید: الگوی همه دنیاست. « وَضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا لِلَّذِينَ آمَنُوا امْرَأَتَ فِرْعَوْنَ » خوب این عقلانیت من این عبارتو از کتاب ریاحین الشریعه بخوانم. ریاحین الشریعه مال مرحوم محلاتی است. کتابیه در شرح حال خانم ها یعنی کلاً آقایونو ندارد. راجع به زن ها نوشته شد
این عبارت رو دقت کنید «وَکانتْ منْ اَحْسَنِ النِّسَاءِ جَمَالاً وَاکمَلُهُنَّ عَقْلاً وَاَتَمُّهُنّ رَأیاً »زیباترین زن زمان خودش بود. و اکملهن عقلاً کامل ترین عقل را داشت و اتمهن رأیاً از نظر رأی و تصمیم گیری هم قاطع بود.
معلومه یه کسی ۴۰۰ تا نیرو داره کار اقتصادی می کند. خودشم سفر نمی رود. تو مدینه نشسته و مدیریت می کند. این ویژگی سوم ایشان هست. عفت، شجاعت، عقلانیت.
۴. چهارم مدیریت: ما الان تو کشورمان مشکلات اقتصادی داریم. خب یه بخشیش مربوط به تحریم و در واقع مشکلات دشمنان ماست. که ان شاءالله خدا زوال شان را بیاورد. و شرشان را به خودشان برگرداند.
دخالت می کنند. فضولی می کنند. آقا دو تا کشور همسایه می خواهند، گاز به هم بفروشند. می خواهند برق به هم بفروشند. او نشسته اونور دنیا می گوید: نه من باید معافیت بدهم. اگر من اجازه بدهم می شود. خوب به شما چه ربطی دارد.
مقام معظم رهبری یه حرفی زد که بعد خود اروپاییام تکرار کردند. فرمود خیلی بی چشم و رو هستید. خیلی بی چشم و رو هستید. مثل اینکه شمایی که از قرارداد خارج شدید. پاره کردید. نقض کردید.
شما هیچکاره اید توپو کاملاً تو زمین ما انداختید. آخه چشم و رو یه خورده هم حیا یه خورده هم از افکار عمومی شرم.
خب اما یه بخشی از مشکلات اقتصادی ما خداییش به داخل مربوط می شود. کشور چهار فصل، با این همه امکانات، زمین کشاورزی، محصولات مختلف جنوبش یه جور محصول دارد. شمالش یه جور محصول دارد. تو زمستان یه جا هندوانه عمل می آید. تو تابستان می بینید؛ یه جا یه محصول دیگه ای به خب این مدیریت اقتصادی نیاز به توان داخلی دارد. به واگذاری کار به اهل خبره دارد. به برنامه ریزی دارد.
خدیجه کبری یک نماد برای مدیریت اقتصادی، من حالا نمی خواهم بگویم. آمار ثروت و اینهاش،
ولی نوشتن بالا بوده تو تجارت تا شام نیرو می فرستاده است. این ویژگی دیگر این بانوی بزرگوار هست.
۵. ویژگی پنجم صفت رضا : یه زنی با این ثروت و این همه خدم و حشم، کارش به جایی برسد. تو شعب ابیطالب باید روی زمین بخواب روی خاک بچه کوچیکشو باید روی حصیر بزرگ کند.
ما یه وقتی خدمت آیت الله عظمای سبحانی رسیدیم. ایشان فرمودند وفات حضرت خدیجه کبری، بعد از همان سختی های شعب ابیطالب بود. سه سال تمام تو تحریم اقتصادی، گله ای بکند. شکوه ای بکند. یه بار منت بذارد. به رخ پیغمبر بکشد. این قابل توجه خانم هایی که حقوق دارند. حقوق هایشان گاهی از آقاشون بیشتر هست. گاهی اینطوره پدرش ماشینی بهش داده آپارتمانی داده است.
آقا این جوان خوبه متدینین هست. شعیب دید موسی خوبه همه چیز بهش داد. همه چیز بهش داد. هم شغل بهش داد. هم دختر بهش داد. هم خانه بهش داد. چه اشکال دارد؟
شما پدر خانم محترم، این داماد خوبه متدین، جوان بسازی هست. امکانات داری یه آپارتمانی براش بگیرید. منتم نگذاری کی گفته حتماً باید همه اینا را پسردار بدهد. (طرف داماد) وقتی یه زمینه ای فراهم هست.
شما می خواهید زندگی این ها خوش باشد. می خواهی با هم بسازند. کمک شان کن بعضیا بین دخترا پسرشون فرق می گذارند. به پسرها توجه دارند. به دخترها ندارند. این دختر ریحانه توست. در آغوش تو بزرگ شده است. این اگر زندگیش خوش باشد. یا عروس فرقی نمی کند. فرقی نمی کند.
« أولادُنا أكبادُنا » جگر ما هستند. این زن به رضای خدا راضی بود. من اجازه می خواهم یه حدیثی حیفم میاد نخوانم با همینم بحثم و جمع و جور می کنم.
ده ویژگی برای ده زن:
این حدیث از امام صادق علیه السلام: از قول مادرشان حضرت زهرا سلام الله علیها که در واقع در منابع ما مثل تفسیر قمی آمده حدیث این است علی ما نقلت طبق اونچه که تو نقل آمده صدیقه طاهره فرمودند: خدا به ۱۰ تا زن، ۱۰ تا ویژگی داد. به ۱۰ تا زن ۱۰ تا ویژگی إن الله تعالى أعطى عشرة أشیاء لعشرة من النساء دیگه امروز وفات خدیجه است. بزار این حدیث که همش به خانوما مربوط هست. بخوانم فرمود: خدا به ده زن، ده ویژگی داد.
یکم: التوبة لحواء زوجة آدم به حوا توفیق توبه داد. یعنی حوا و آدم با هم توبه کردند. با هم از خدا عذرخواهی کردند. با هم گناهشون آمرزیده شد. آیه شم این هست: ربنا ظلمنا انفسنا ما جفت مان، پس حوا پا به پای آدم گفت ظلمنا.
دوم: و الجمال لسارة زوجة إبراهیم سارا یا ساره همسر حضرت ابراهیم را خدا چهره و زیبایی بهش داد. لذا ایشون پوشش داشت. خیلی حضرت ابراهیم روش حساس بود. ابراهیم می دانید فوق العاده غیور بوده است. نوشتن خیلی غیور بود. نسبت به این همسر خیلی حساس بود.
سوم: و الحفاظ لرحیمة زوجة أیوب همسر ایوب شوهرش ایوب دچار فقر شد هفت سال زندگی شان و از دست دادند. به نان شب محتاج بودن این زن رو خدا بهش حفاظ داد. یعنی چی خویشتن داری با این فقره ساخت. با این نداری ساخت. حضرت زهرا داره از ۱۰ تا زن تعریف می کند. که خدا ۱۰ ویژگی بهشون داد.
چهارم: و الحرمة لآسیة زوجة فرعون به همسر فرعون خدا حرمت داد. چه حرمتی داد؟ که او رو تو قرآن الگو قرار داد. درسوره تحریم از او یاد کرد.
پنجم: و الحکمة لزلیخا زوجة یوسف به همسر یوسف حکمت داد. اولش دنبال یوسف بود. اما بعد که خدایِ یوسف و شناخت دیگه یوسف را هم خیلی براش، خدای یوسف یوسفو دوست داشت. ولی خدای یوسف می گفت من تازه فهمیدم به کی باید را بندازم. بعد ازنی که یوسف یوسف شد. و به مقام رسید و طبق نقل زلیخا با او ازدواج کرد خدا به او حکمت داد.
ششم: و العقل لبلقیس زوجة سلیمان خدا عقل و خرد به بلقیس داد یه زنی رئیس حکومت باشد. رئیس حکومتا، کشور اداره می کرد. بلند شد اومد با سلیمان مذاکره و گفتگو کرد. ایمان آورد. اجازه نداد، کشورش درگیر حرفای بعضی از افراد بشود. کشور رو از خطر حفظ کرد با عقلانیت اش.
هفتم: و الصبر لبرحانة أم موسى خدا به مادر موسی صبر داد. یه بچه رو توی صندوق بندازی. تو آب ول کنی. خیلی! مادرا نمی کنند این کارو درسته، خدا فرمود: این کارو انجام بده. اوحینا الام موسی ما بهت آرامش می دهیم. ولی بالاخره تحمل می خواهد.
هشتم: و الصفوة لمریم أم عیسى خدا به مریم برگزیدگی داد میان این زنان عالم دو بار تو قرآن فرمود: « إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاكِ وَطَهَّرَكِ » خدا تو رو برگزید. شدی مادر عیسی، این چند تا شد؟هشت تا، اونقت من نهمی را اگر گفتم. ان شاءالله صلوات شما هم شامل بشود.
نهم: و الرضا لخدیجة زوجة محمد المصطفى صلی الله علیه و آله و سلم
اون وقت این صفاتی که گفتم بالاترینش کدام هست؟ الرضا، الرضا راس الایمان « يَا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ- ارْجِعِي إِلَىٰ رَبِّكِ رَاضِيَةً مَرْضِيَّةً »
دهم: و العلم لفاطمة زوجة المرتضى. خدا به فاطمه زهرا سلام الله علیها هم علم داد. جبرئیل می آمد؛ در محضرش بعد از پیامبر مطالب رو می گفت ایشان هم مطالب رو می فرمودند: تبدیل به مصحف و کتاب حضرت زهرا را سلام الله علیها شد.
السلام علیک یا ام المومنین السلام علیک یا ام فاطمه السلام علیک یا ام الائمه، همسران پیامبر تنها کسی که تجلی گاه یازده امام ایشون است. یازده امام همشون ما بهشون خطاب میکنیم وبنا خدیجه الکبری وبنا خدیجه الغرا این شخصیت بزرگوار است.
