بِسْمِ اللَّـهِ الرَّحْمَـنِ الرَّحِیمِ
1403-12-20-حجت الاسلام رفیعی - تفسیر سوره توبه – جلسه هفتم – رمضان 1403
لا حول و لا قوه الا بالله العلی العظیم الحمدلله رب العالمین الصلات و السلام علی سیدنا و نبینا ابی القاسم محمد و علی آله الطیبین الطاهرین سیما بقیۀ الله فی الارضیین و لعن علی اعدائهم اعداء الله اجمعین
امید آنکه همه مون اعمال مان مقبول درگاه الهی باشد چون اگر قبول نباشد همه ی این تلاش ها هدر خواهد رفت همان جمله ای که وجود مقدس زینب کبری در قتلگاه بیان کردند «اللّهُمَ تَقَبَّلْ مِنَّا هَذَا الْقَلِیلَ الْقُرْبَانَ.»
و جمله ای که ابراهیم نبی علیه السلام بیان کردند« رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّکَ أَنْتَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ» (بقره، 2) آیۀ شانزدهم سوره توبه مورد بحث ماست پانزده تا آیه خدا حرف هایش را با مشرکین زد ما هم تقریبا چند روز اینجا مطرح کردیم خلاصه اش هم این بود که: اسلام با شرک نمی تواند کنار بیاید شرک باید ریشه کن بشود
مشرکین اگر پیمانی بستند با مسلمان ها متعهد هستند نقض پیمان نمی کنند مسلمان ها هم به این پیمان ها وفادار باشند اما مشرکینی که آدم کشی می کنند و پیمان می شکنند و خیانت می کنند مسلمان ها وظیفه ندارند سکوت کنند باید جهاد کنند و مبارزه کنند و جلوی اینها بایستند و برخورد کنند حالا این آیه خطابش دیگر به مسلمان هاست از بحث مشرکین در واقع جدا می شود و می فرماید ببینید دو چیز:
یک:ما از شما جهاد می خواهیم باید بروید جنگ
دوم: اینکه بعضی از اوقات یک اسراری است و یک رازهایی است که شما اینها را باید حفظ کنید یعنی جاسوسی و اطلاع رسانی به دشمن حرام است ما با این دو تا شما را امتحان می کنیم
و بدانید من خدا همه را امتحان می کنم مواد امتحانی ام هم فرق می کند منتهی با شما مسلمانانی که الان در این فضا واقع شدید دو تا امتحان از شما داریم
من بخوانم آیه را می فرماید قرآن کریم در این آیه شانزدهم « أَمْ حَسِبْتُمْ » آیا می پندارید « أَنْ تُتْرَكُوا » ما شما را رها می کنیم نه «وَلَمَّا يَعْلَمِ اللَّهُ الَّذِينَ جَاهَدُوا مِنْكُمْ» (آل عمران، 142) خدا باید بداند کدام از شما اهل جهاد و قتال هستید
و این هم اینطور نیست که با علم خدا عمل بشود به معلوم عمل می شود یعنی باید ببینیم اعلام جنگ که می شود کیا می آیند و کیا فرار می کنند پس توقع نداشته باشید همینطوری بروید بهشت باید امتحان بدهید یک امتحان جهاد است.
« وَلَمْ يَتَّخِذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلَا رَسُولِهِ وَلَا الْمُؤْمِنِينَ وَلِيجَةً »، ولیجه به معنای راز است امتحان دوم این است رازدار باید باشید یک وقت در بین شما نیروی نفوذی نباشد و با منافقین روی هم نریزید « وَاللَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ » خدا به همه عملکردهای شما اگاه است
آقایان عزیز و خواهران گرامی این آیه چند تا شبیه در قرآن دارد حرفش هم یک کلمه است که من امروز یک کمی توضیح می دهم و اون این است که خدا می فرماید ما مردم را امتحان می کنیم کسی فکر نکند بدون امتحان نمره می گیرد
یکی اش همان اول سوره عنکبوت است« أَحَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنَّا وَهُمْ لَا يُفْتَنُونَ» (عنکبوت، 2) فکر کردید گفتید ایمان آوردیم کافی است؟ امتحان نمی شوید؟ مثل اینکه یک مدیر و معلمی به دانش آموزان بگوید فکر کردید در دانشگاه ثبت نام کردید قبول هستید؟ امتحان باید بدهید قبولی بی امتحان نمی شود
یا یک معلمی اول سال به دانش آموزان بگوید ببینید من نمره بیخود به کسی نمی دهم و کسی را هم بیخود اخراج نمی کنم من امتحان می گیرم طبق امتحان قبول می کنم و رد می کنم
خدای تبارک و تعالی در آیه 142 آل عمران می فرماید« أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ »فکر کردید بهشت بی حساب و کتاب است؟« وَلَمَّا يَعْلَمِ اللَّهُ الَّذِينَ جَاهَدُوا مِنْكُمْ وَيَعْلَمَ الصَّابِرِينَ »ما امتحان داریم ببینیم کی اهل جهاد است و کی فرار می کند
خود کربلا یک امتحان بود خوب امتحان که تمام شد عبید الله حر جعفی مردود شد ایشان نیامد حُر قبول شد با اینکه حُر در لشکر دشمن بوده و عبید الله در لشکر دشمن ظاهراً نبوده جدا شده بود زهیر قبول شد و ابن عباس نیامد عبدالله جعفر نیامد
بالاخره اگر ما قبل از حادثه کربلا بگوییم عیبی ندارد ما به تمام اینها نمره قبولی می دهیم به عبید الله حر جعفی و به ابن عباس و عبدالله جعفر نمی شود اصلا باید کربلایی به پا بشود و معلوم شود حری می آید جانش را فدا می کند و نمره قبولی می گیرد عبیدا لله حر جعفی امام را تنها می گذارد نمره مردودی می خورد
من یک جمله ای خدمت شما عرض کنم وقتی می گوییم خدا امتحان می گیرد پنج تا چیز به ذهن ما می آید در یک امتحان پنج تا چیز وجود دارد:
1-امتحان گیرنده
2-امتحان دهنده
3-مواد امتحانی
4-هدف از امتحان
5-راه قبولی
الان می گویند مثلا فلان مرکز بانک مثلا امتحان می گیرد و می خواهد نیرو جذب کند کی امتحان می گیرد؟ بانک ،کی امتحان می دهد؟ متقاضیانی که ثبت نام کردند
ابزار امتحان چی است؟ می گویند این دو تا کتاب را بخوان از اینها امتحان بده کتاب هایش را معرفی می کند هدف امتحان چی است؟ هدف هم می گویند نیرو جذب کنید هر که قبول شد استخدامش کنیم راه قبولی در امتحان چی است؟ راهش این است که این کتابها را یک ماه دو ماه بنشینید بخوانید الان ما آزمون استخدامی و آزمون آموزش و پرورش داریم قبلا اعلام می کنند وزارت آموزش و پرورش برای معلم امتحان می گیرد کی امتحان می دهد؟
اونهایی که ثبت نام کردند چرا امتحان می گیرند؟ می خواهند معلم جذب کنند از چی امتحان می گیرند؟ از این پنج کتاب چیکار کنیم قبول شویم؟ پارتی ببریم نه بنشینید کتاب هارا بخوانید همین ها را بیایم راجع به خدا پیاده کنم و خودم،
1-امتحان گیرنده کی است؟ خدا « وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ » ما امتحان می گیریم
2-امتحان دهنده کی است؟ همه بشر چه پیغمبر باشد و چه امام باشی و چه مردم عادی باشی « وَإِذِ ابْتَلَىٰ إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ » ابراهیم را خدا امتحان کرد
امیر المومنین(ع) فرمود 14 جا خدا من علی را امتحان کرده چهارده جا هست روایتش وقت نیست من بخوانم هفت جا زمان پیغمبر هفت جا بعد از پیغمبر
قرآن هم می فرماید یک وقتی یک کسی داشت تو کوچه می رفت می گفت «اللّهُمّ إنّي أعوذُ بكَ مِن الفتنه» می دانید که امتحان تو عربی یکی فتنه می شود امتحان فتنه یعنی امتحان یکی خود کلمه امتحان که در قرآن داریم سوره ممتحنه و یکی کلمه بلا و لنبلونکم و یکی هم کلمه تمحیص این چهار تا به معنای امتحان است
داشت می گفت « اللّهُمّ إنّي أعوذُ بكَ مِن الفتنه » خدایا من پناه می برم به تو از امتحان من را امتحان نکن حضرت علی صدایی زد فرمود این دعا به اجابت نمی رسد ما من احدٍ خدا تو قرآن فرموده تمام مردم امتحان می شوند خوب پس روشن شد؟ امتحان دهنده و امتحان گیرنده ما امتحان می دهیم و خدا امتحان می گیرد
3-ابزار امتحان چی است؟
شما می توانید در دعاهایتان بگویید از ما امتحان سخت نگیرد خدایا مثلا ما را با اولادمان امتحان نکند و در دینمان امتحان نکن ولی نمی توانی بگویی امتحان نکن قرآن می فرماید « وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ » خوب دقت کنید «بشرِ و الخیر» ما شما را با شر و خیر امتحان می کنیم یعنی چی؟ مگر خدا شر دارد؟ نه این شر منظور بیماری و فقر و گرفتاری است خیر منظور ثروت و سلامت و این چیزهاست ممکن است یکی را با ثروت امتحان کند کما اینکه حضرت سلیمان را با ثروت امتحان کردند یک کسی را با فقر امتحان کند کما اینکه حضرت ایوب را با فقر امتحان کرد
یک آیه دیگر بخوانم.اعراف 168« وَبَلَوْنَاهُمْ بِالْحَسَنَاتِ وَالسَّيِّئَاتِ » ما با حسنه و سیئه شما را امتحان می کنیم یعنی بعضی از امتحانات با داشته هاست
مثلا به ولید خدا ده تا اولاد داد هیچ کدامشان هم مریض نشدند و همشون هم قبراق بودند و سر حال بودند سلیمان پیغمبر خدا یک اولاد بهش داد اون هم مریض بود قرآن می فرماید مثل یک جسد به قول امروزی ها عقب افتاده ذهنی اگر این تفسیر درست باشد « وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَالْجُوعِ وَنَقْصٍ مِنَ الْأَمْوَالِ وَالْأَنْفُسِ وَالثَّمَرَاتِ »بعضی امتحانات نقصانی است
بعضی از امتحانات ایجادی است پس اولاد گاهی باعث امتحان می شود « أَنَّمَا أَمْوَالُكُمْ وَأَوْلَادُكُمْ فِتْنَةٌ »( آیه 28 سوره انفال) بله شما می توانید بگویید خدایا« رَبَّنَا وَلَا تَحْمِلْ عَلَيْنَا إِصْرًا »امتحان سخت گردن ما نگذار خدایا امتحان های ما را آسان بگیرد
ببینید امتحان امام حسین سخت بود این امتحان برای هیچ امامی اتفاق نیفتاده کدام امام اینطوری زن و بچه و شیر خواره و همه را از دست داده زن و بچه اش اسیر شدند هیچ کدام از ائمه ما اینطور نبود امتحان موسی ابن جعفر در زندان قرار گرفته
4- خدا برای چی امتحان می گیرد؟
هدف از امتحان چی است؟ این آیه ای که می خوانم دقت کنید این آیه ای است که شب عاشورا ارباب ما اباعبدالله تا صبح چند بار در صحرای کربلا با صدای بلند خواند که حتی شمر ملعون شنید گفت یا حسین ما تقول چرا اینقدر این آیه را می خوانید
حالا آیه چی است؟ «مَا كَانَ اللَّهُ لِيَذَرَ الْمُؤْمِنِينَ عَلَىٰ مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ حَتَّىٰ يَمِيزَ الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ ۗ» (آل عمران، 172) امتحان برای این است که خبیث از طیب تشخیص داده بشود معلوم بشود کی در چه رتبه ای قرار دارد در سوره ملک که توصیه می کنم سوره ملک را زیاد بخوانید سوره ملک فشار قبر را بر می دارد در قبرستان هم خوانده بشود برای همه اون قبرستان رحمت است توصیه شده
آیات اولیه اش این است «الَّذِي خَلَقَ الْمَوْتَ وَ الْحَيَاةَ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا » (سوره ملک، 2) هدف آزمون این است معلوم می شود با آزمون کربلا کی حسینی است و کی یزیدی است هشت سال ما دفاع مقدس داشتیم معلوم می شود کیا پایشان به جبهه نرسید و کیا عمرشان را در جبهه فدا کردند بچه دادند و عضو دادند و جانباز شدند
و لذا عزیزان من هدف آزمون الهی آزار نیست اذیت نیست هدف آزمون الهی این است که افراد پاکیزه از غیر پاکیزه جدا بشوند و عمل احسن روشن بشود و معلوم می شود کی ابوذر می شود و کی ابوجهل معلوم می شود
در جنگ تبوک تو جنگ بدر در جنگ احد کیا فرار می کنند و کیا می مانند خوب جنگ احد یک آزمون بود یک خورده اوضاع بهم ریخت خیلی ها فرار کردند تو جنگ حنین همینطور
لذا آزمون های الهی اولاً درجه آدم هم بالا می برد روشن است دیگر شما در مدرسه الان یک امتحان بگیرند دانش آموز قوی بشود می گویند برو پایه بعدی این هم دقت کنید می گویند برو پایه بعدی یعنی آزمون یک هدفش هم این است رتبه آدم برود بالا و درجه آدم خدا اباعبدالله را امتحان کرد سه تا امتیاز بهش داد سه تا امتیاز بی نظیر هیچ کس ندارد اینها را دیگر
سه امتیاز خداوند به امام حسین علیه السلام
1-شفا در تربتش قرار داد و شما ببینید خاک کربلا چقدر عزیز است و خوردنش هم جایز است
2-اجابت دعا زیر قبه اش قرار داد امام معصوم حجت خدا و امام هادی بیمار شده پول می دهد به یک کسی می گوید شما برو کربلا زیر قبه جدم برای من دعا کن امام معصوم بی نظیر است
3-سوم خدای تبارک و تعالی امامان را در نسل او قرار داد 9 امام در نسل اباعبدالله آثار دیگرش هم بماند من بحثم را جمع کنم این آیه که خواندم می فرماید «أَمْ حَسِبْتُمْ» شما می پندارید حسبته در قرآن به معنای پندار است «أَنْ تُتْرَكُوا » همینطوری رها می شوید «وَلَمَّا يَعْلَمِ اللَّهُ الَّذِينَ جَاهَدُوا مِنْكُمْ»(آل عمران، 142) این را دقت کنند آقایان این «وَلَمَّا يَعْلَمِ اللَّهُ»به معنای این نیست که خدا نمی داند خدا همه چیز را می داند یعنی هنوز اتفاق نیفتاده معلوم نشده
مثل اینکه معلمی اول سال تو کلاس می داند کی قبول است و کی مردود است ولی چیزی نمی گوید صبر کنید امتحان بگیرم و بعد بهتون بگویم این آیه این را می گوید معنا نکنید خدا نمی داند نه هنوز مشخص نشده برای خود شما ببینیم کی اهل جهاد است
ما داشتیم تو جنگ تبوک کسانی که نیامدند حالا بعداً آیاتش را می خوانم الان نمی خواهم عرض کنم داشتیم کسانی که خودشان اومدند و پدر و پسر با هم اومدند داشتیم در جنگ بدر کسانی که پدر و پسر دعوایشان شد سر جبهه رفتن می گفت من باید بروم و اون یکی می گفت من باید بروم
این آدمی که ما الان در کشور خودمان خانواده های چهار شهید و سه شهید داریم این را باید یکسان دید با کسی که در طول جنگ نه کمک کرده و نه جبهه رفته و نه سخنی گفته گاهی کارشکنی هم کرده و گاهی جیبش هم پر کرده یکی نیستند خدای تبارک و تعالی می فرماید آزمون باعث می شود آدم ها شناخته شوند و درجه ها بالا برود و اما نکته آخر که نکته مهمی است.
5-چه کنیم در این آزمون های الهی پیروز شویم؟
همه شمایی که اینجا نشستید و خود بنده ، همه مون یک امتحان هایی در زندگی مان پیش آمده بعضی از عزیزان امتحانشان در مال بوده بعضی ها در اولاد بوده بعضی ها توی نقصان بوده بعضی ها در ایجاد بوده
اولاً همواره از خدا بخواهید امتحانات تان را آسان قرار بدهد و در امتحانات موفق باشید یک نکته ای به شما بگویم این نکته را زود رد می شوم از کنارش ماها چون ظرفیت مان کم است خدا زودتر از امتحان بهمون نمی گوید چه امتحانی ازمون می گیرد
شما فرض کنید یک آقا و خانمی که ازدواج کردند یک بچه ای هم خدا بهشون داده اگر بدانند این بچه در بیست سالگی می میرد مثلاً از دنیا می رود اصلا بچه دار نمی شود
اگر بداند این خانم و این آقایی که باهاش ازدواج کرده پنج سال دیگر حادثه ای برایش پیش می آید یا از دنیا می رود یا بیمار می شود این لطف خداست که ما از امتحان ها و حوادث آینده خبر نداریم ولی معصوم چون ظرفیتش را دارد امتحانش هم بهش می گویند
به امیر المومنین پیغمبر می فرماید در این ماه رمضان تو شهید می شوی و هیچ عکس العمل نشان نمی دهد به امام حسین خاک کربلا را در شیشه می کند پیغمبر به ام سلمه می فرماید حسین من در یک همچین جایی به شهادت می رسد آقا راهش را می رود
خود رسول خدا شب معراج این روایت در کامل الزیارات است کامل الزیارات کتاب هزار سال پیش ماست مال ابن قولویه است در کاظمین دفن است استاد شیخ مفید مرد بزرگی بوده
ایشان می نویسد شب معراج خدا به پیغمبر فرمود« إنَّ اللّهَ تَبارَک وتَعالی یختَبِرُک فی ثَلاثٍ لِینظُرَ کیفَ صَبرُک»ما سه تا امتحان از تو می خواهیم بگیریم به شما بگویند سه تا امتحان اول حرفی که می زنید چی است خدایا این امتحانات چی است پیغمبر پرسید خدا فرمود پیامبر «فَما هُنَّ؟»
فرمود «أوَّلُهُنَ:الجوعُ» گرسنگی کارت به جایی می رسد که تو شعب ابیطالب تو جنگ خندق و در تبوک گاهی یک خرما باید در روز بخورید حضرت بلافاصله عرض کرد خدایا «قالَ: قَبِلتُ یا رَبِّ، ورَضیتُ وسَلَّمتُ، ومِنک التَّوفیقُ وَالصَّبرُ» هم قبول کردم و هم راضی هستم و منک التوفیق تو بهم توفیق بده
امتحان دوم «و أمَّا الثّانِیةُ: فَالتَّکذیبُ وَالخَوفُ الشَّدیدُ، » تکذیب ات می کنند تو می گویی من پیغمبر هستم می گویند دروغ می گویی می گویند ساحر و مجنونی باز پیغمبر عرض کرد « قالَ: قَبِلتُ یا رَبِّ، ورَضیتُ وسَلَّمتُ، ومِنک التَّوفیقُ وَالصَّبرُ. » هم تسلیم هستم و هم راضی هستم به خدا
امتحان سوم خیلی سخت است که پیغمبر وقتی امتحان سوم را شنید یک إنّا للّهِ وإنّا إلَیهِ راجِعونَ هم گفت خدا فرمود امتحان سوم قتل برادرت علی ابن ابیطالب که اینقدر بهش علاقه داری شهید می شود دخترت فاطمه زهرا به شهادت می رسد و حسن و تمام این مسیر را برای پیغمبر خدا بیان کرد پیغمبر این سومی را که شنید عرض کرد إنّا للّهِ وإنّا إلَیهِ راجِعونَ باز همان را تکرار کرد « فَقالَ: یا رَبِّ، قَبِلتُ ورَضیتُ، ومِنک التَّوفیقُ وَالصَّبرُ. »
آقایان عزیز و خواهران گرامی دو سه دقیقه این حرف آخر من را زیادی گوش بدهید برای موفقیت در امتحاناتی که الان خبر ندارید الان شما که اینجا نشستید یک اتفاقاتی افتاده من کاری ندارم اما فردا چه اتفاقی می افتد؟ نمی دانیم و چه امتحانی در انتظار بنده است و شماست نمی دانیم وظیفه را من در سه چهار قسمت خلاصه می گویم.
1- یاد خدا و ذکر روایت داریم اگر اتفاقی در زندگی تان افتاد قرآن می فرماید بگویید «وَبَشِّرِ الصَّابرِینَ الَّذینَ إِذَا أَصَابَتْهُمْ مُصِیبَهٌ قَالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَیْهِ رَاجِعُونَ» قرآن می فرماید ذکر دومی که تو روایات سفارش شده گفته اند زیاد بگویید «لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ»
یک روایت هم دیدم امام معصوم به فرزندش فرمود «الإمامُ الرِّضا عليه السلام :رأيتُ أبي عليه السلام في المَنامِ فقالَ : يا بُنَيَّ ، إذا كُنتَ في شِدّةٍ فأكْثِرْ أنْ تقولَ : «يا رؤوفُ يا رحيمُ»، و الّذي تَراهُ في المَنامِ كما تَراهُ في اليَقَظةِ ».[. مُهج الدعوات : 397.] اگر یک سختی در زندگی ات پیش آمد این هم برای اونهایی که گرفتار هستند امروز می گویم یک سختی مالی و اولادی و بیماری در زندگی ات پیش اومد زیاد بگو«يا رؤوفُ يا رحيمُ»، حالا چرا؟ وقتی می گویی «يا رؤوفُ يا رحيمُ»، خدا می فهمد یک جای کارت گیر کرده کمک می کند
البته در نقلی هم داریم اگر کسی بیماری کشید و امتحانش در بیماری بود اینها را برای عزیزانی عرض می کنم که الان در بستر بیماری هستند خدا همشون را شفا بدهد و خدا به همشون صبر بدهد رسول خدا عیادت یک مریضی آمدند فرمودند هر چی در بستر خوابیدی می خواهی ان شاءالله بهبود پیدا کنی این دعا را خیلی بخوان« رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ » این حسنه ی در دنیا یعنی سلامتی و یعنی صحت.
درآزمون های الهی صبر و ذکر و توکل و شکوه نکردن عه خدایا چرا بچه من اینطور شد و بچه فلانی سالم است ویترین زندگی های همدیگر را نگاه نکنیم ویترین یعنی ظاهر خیلی آدم هایی که شما فکر می کنید ظاهر زندگی اش خیلی سوپر و شسته و رفته است وقتی می روی در متن زندگی اش می بینی مشکلاتی دارد که هیچ کس ندارد
خدا می فرماید جزوع نباشید صبور باشید خدای تبارک و تعالی هم ان شاءالله عنایت خواهد کرد
