بِسْمِ اللَّـهِ الرَّ‌حْمَـنِ الرَّ‌حِیمِ
حجت الاسلام رفیعی - تفسیر سوره توبه – جلسه بیست و دوم – زمضان 1403

الحمدلله رب العالمین الصلاة و السلام علی سید المرسلین حبیب الله العالمین ابی القاسم المصطفی محمد و علی آله الطبین الطاهرین سیما بقیۀ الله فی الأرضیین و لعن علی اعدائهم اعداء الله اجمعین
روزهای پایانی ماه مبارک رمضان است از خدا می خواهیم تا پایان ماه همۀ ما را ببخشد و بیامرزد و ان شاء الله همه ما را از مشمولین این دعا قرار دهد که هر شب ماه رمضان خدا عده ای را برات از جهنم می دهد اتقاء من النار دارد ان شاء الله همه مون سالم و صادق و عاقبت به خیر باشیم و توفیق پیدا کنیم ماه رمضان آینده را هم ان شاء الله درک کنیم.
امروز آیۀ 41 و 42 را بحث می کنم این آیه یک نوع تحریک به جهاد است می فرماید چرا بعضی مسلمان ها کوتاهی می کنید چرا حالا که جنگ تبوک 600 الی 700 کیلومتر راه است بهانه می آورید و نمی آیید جهاد می گویید اگر راه نزدیک بود می آمدیم اگر مثلاً فرض می کنید که امکاناتی داشتیم چرا بهانه می آورید و چرا از جهاد می گریزید
من آیات را معنا می کنم منتهی قبل از اون عرض کنم آقایان عزیز و خواهران گرامی در طول تاریخ دشمن بوده ما هیچ وقت بی دشمن نبودیم فرعون بوده و نمرود و هارون بوده در طول تاریخ شما نگاه کنید مشرکین با رسول خدا یهود جنگ کردند و اگر کسی با کسی کاری نداشته باشد جهادی هم نیست اما وقتی کار دارند با آدم از اون ور دنیا بلند می شوند می آیند در منطقه اینطور مسلمان ها را قتل عام می کنند و به بهانۀ یک چیز ساده مثلا قتل ولیعهد اتریش جنگ جهانی راه می اندازند
چند میلیون آدم را در جنگ جهانی از بین می برند یک کشوری که دلش می خواسته سر پا باشد و انقلاب کرده و مردم رای دادند و یک حکومت اسلامی سر کار آوردند بی هیچ دلیلی خلاف مقررات بین الملل بهش حمله می کنند و هشت سال درگیر جنگ می شود
اینها یک چیزی می خواهد به نام جهاد نمی شود مسلمان بنشیند تو سرش بزنند نه ما همه کشورهای دنیا اینطور هستند وقتی بهشون حمله شود به هر کسی شما به بچه هم حمله کنی از خودش دفاع می کند طبیعی است فکر نکند کسی اسلام دین جهاد و جنگ و درگیری است نه اتفاقا قرآن کریم تاکید دارد صلح و آرامش برای جامعه بهتر است
ولی وقتی حمله کردند به مدینه در احد در بدر و در خندق وقتی یهودیان در مکه در مدینه توطئه کردند و بنی قریضه و بنی نظیر نمی نشینند مسلمان ها تماشا کنند
وقتی به پیغمبر خبر می دهند دولت روم چهل هزار آدم آماده کرده به مدینه حمله کنند حضرت نمی نشیند تماشا کند من چند آیه و حدیث راجع به جهاد بخوانم چقدر مهم است
امیر المومنین خطبه ای دارد در نهج البلاغه خطبه 27 ببینید عزیزان این خطبه راجع به جهاد است « فَإِنَّ اَلْجِهَادَ بَابٌ مِنْ أَبْوَابِ اَلْجَنَّةِ » جهاد یکی از درهای بهشت است « فَتَحَهُ اَللَّهُ لِخَاصَّةِ أَوْلِيَائِهِ » هر کسی هم توفیق ندارد تو این جهاد وارد بشود بهشت هشت تا در دارد یک بابش باب المجاهدین است مخصوص کسانی که جبهه می روند
« وَ هُوَ لِبَاسُ اَلتَّقْوَى »جهاد لباس تقواست فرمود « فَمَنْ تَرَكَهُ رَغْبَةً عَنْهُ أَلْبَسَهُ اَللَّهُ ثَوْبَ اَلذُّلِّ وَ شَمْلَةَ اَلْبَلاَءِ وَ دُيِّثَ بِالصَّغَارِ وَ اَلْقَمَاءِ » کسی جهاد را ترک کند جامعه ای که بهش حمله بشود و بنشیند و حمله را بپذیرد
در گذشته تاریخ خود ایران ببینید دیگر شاههای قاجار جاهای دیگر با چه ذلتی این مملکت را واگذار کردند عقب نشستند و این ایران امروزی که این ایران نبوده نقشه ایران را شما دویست سال و سیصد سال پیش ببینید بسیاری از این کشورهای منطقه جزو این کشور بوده خیلی راحت اینها را واگذار کند
فرمود کسی که جهاد را ترک کند « أَلْبَسَهُ اَللَّهُ ثَوْبَ اَلذُّلِّ وَ شَمْلَةَ اَلْبَلاَءِ وَ دُيِّثَ بِالصَّغَارِ وَ اَلْقَمَاءِ » خدا لباس ذلت بهش می پوشاند لباس خواری بهش می پوشاند می شود همان گاو شیر دهی که اون آقا گفت هم می دوشنش و هم امکاناتش را می گیرند و هم تو سرش می زنند
فرمود « وَ جٰاهِدُوا بِأَمْوٰالِكُمْ وَ أَنْفُسِكُمْ فِي سَبِيلِ اَللّٰهِ » هم جهاد مالی داریم و هم جهاد جانی هم جهاد زبانی با زبانتان و با مال تان و با جانتان جهاد کنید
فرمود « فَرَضَ اَللَّهُ اَلْجِهَادَ عِزّاً لِلْإِسْلاَمِ » جهاد عزت اسلام است این که حالا شما می بینید امروز همه اش سخن از جنگ می کنند اما بعد می گویند نه گزینه نظامی ما نداریم چون اقتدار داریم ما اگر قرار بود بعضی پیشنهادها پذیرفته شود و تمام ساخت سلاح ها و موشک ها متوقف بشود شما امروز می توانستید در دنیا اینطور بایستید
و مشخص است اگر خود دشمنان امروز اعتراف می کنند به اقتدار نظامی کشور شما مسن ترها یادتان است صدام به این کشور حمله کرد در فتح المبین و بیت المقدس وقتی این عملیات ها اتفاق افتاد نشستند و قطع نامه نوشتند حالا بیایید صلح کنیم و الا فتح تهران توی برنامه شون بود و فتح سه روز خرمشهر در برنامه شون بود و خوزستان در برنامه شون بود
مسلمان ها وقتی اومدند مدینه اگر مشرکین کارشان نداشتند که اینها زندگی شان را می کردند هزار نفر آدم کشاندند در بدر چند هزار آدم در احد و چند هزار آدم در خندق الان هم سال نهم هجری است آخرهای عمر پیامبر است می خواهند حمله کنند این حکومت اسلامی که در مدینه و مکه تشکیل شده را از بین ببرند
پیغمبر اکرم فرمان جهاد داده اما این جهاد دور است راهش 700 الی 600 کیلومتر راه است بعضی ها کوتاهی می کردند قرآن کریم این هم اشاره کنم و بعد آیه را معنا کنم می فرماید جهاد در اسلام چند ویژگی دارد:
ویژگی های جهاد در اسلام:
1-فی سبیل الله: « وَ جٰاهِدُوا فِي سَبِيلِ اَللّٰهِ » جهاد برای خداست جهاد در مقابل متجاوز است و الا خود مسلمان ها وقتی بهشون حمله می شود دفاع می کنند حالا جهاد ابتدائی که الان زمانش نیست مال زمان امام و پیامبر است جای خودش یک وقت رسول خدا می خواهد شرک را ریشه کن کند می رود به یک منطقه ای اعلام می کند بیایید مسلمان شوید نشوند جهاد می کند

2- جهاد دفاعی: اما بحث من در آنجایی است که جهاد دفاعی است می فرماید این جهاد در مقابل کی است؟ « وَقَاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يُقَاتِلُونَكُمْ » (بقره،109) اون که با شما می جنگد جلویش بایستید.

3-مجاهد: یعنی کسی که می آید در جبهه انگیزه باید داشته باشد در همین سوره توبه می خوانیم بعدا آیه 112 است رزمنده می دانید کی است؟
«التَّائِبُونَ الْعَابِدُونَ الْحَامِدُونَ السَّائِحُونَ الرَّاكِعُونَ السَّاجِدُونَ الْآمِرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَالنَّاهُونَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَالْحَافِظُونَ لِحُدُودِ اللَّهِ ۗ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ»
9 تا ویژّگی را در آیه 112 سوره توبه آوردیم می فرماید رزمنده باید اهل عبادت و نماز باشد در جبهه های ما شب های عملیات توسل خوانده می شد و دعا خوانده می شد
و قرآن می فرماید رزمنده باید انگیزه اش این باشد خدا مجاهدان را دوست دارد « إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الَّذِينَ يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِهِ صَفًّا كَأَنَّهُمْ بُنْيَانٌ مَرْصُوصٌ » (صف،4) اینها آیات جهاد توی قران است
شما در زیارت نامه ائمه هم می گویید تقریبا در زیارت همه ائمه یکی از حرف هایی که می زنید می گویید « أَشْهَدُ أَنَّكَ جَاهَدْتَ فِي اَللّٰهِ حَقَّ جِهٰادِهِ » البته من به شما بگویم جهاد غیر از قتال است قتال یعنی جنگ نظامی ولی جهاد یعنی کوشش و تلاش گاهی جهاد نظامی است گاهی جهاد زبانی است
آقا یک کسی افشاگری می کند و توطئه های دشمن را رو می کند حضرت امام علیه کاپیتولاسیون صحبت کرد این جهاد زبانی بود رهبر انقلاب در حوادث مختلف سخنرانی می کنند و افشاگری می کنند دشمن این است این است این می شود خودش جهاد شمشیر نیست زبان است اتفاقا خود قرآن به این فرموده جهاد « وَجَاهِدْهُمْ بِهِ جِهَادًا كَبِيرًا » (فرقان، 52) قرآن دارد.
سوم جهاد با مال است خدیجه کبری جهاد کرد همین جبهه های ما اگر مردم کمک نمی کردند مگر تأمین می شد؟ حتی این لبنان و فلسطین الان عزیزانی که مساعدت می کنند لذا این کلام نورانی امیر المومنین علیه السلام است فرمودند جهاد هم به اموالکم و هم به انفسکم و هم به السنتکم
امروز کار اقتصادی هم جهاد است و تولید جهاد است اگر سال تولید است سال به هر حال مسائل اقتصادی نامگذاری شده اگر یک صاحب کارخانه ای بیاید کارگر جذب کند و تولید کند و افرادی بیایند جامعه را از وابستگی اینها همه جهاد است نجات بدهند افرادی کار کنند برای کاهش تنش های اقتصادی برای مبارزه با تحریم بتوانند جامعه را آرام کنند از نظر التهاب اقتصادی اینها همه جهاد است جهاد اقتصادی دارد و سیاسی دارد و زبانی دارد
جهاد اعم است بله یک شاخه اش هم جهاد نظامی است حالا من این دو تا آیه را معنا کنم « انْفِرُوا خِفَافًا وَثِقَالًا » نفر یعنی کوچ حرکت کردن مسلمان ها بیایید برای جهاد خِفَافًا وَثِقَالًا خفاف جمع خفیف است ثقال از ثقیل می آید یعنی « انْفِرُوا خِفَافًا وَثِقَالًا » یعنی مسلمان ها سبک و سنگین حالا یعنی چی؟
خفافاً و ثقالا بیایید جهاد چه سبک و چه سنگین چند تا معنا کردند گفتند خفاف یعنی جوان و ثقال یعنی پیر، پیر هستید یا جوان بیایید خفاف یعنی فقیر و ثقال یعنی غنی بی پول هستید و یا پولدار بیایید
جهاد خفاف و ثقال گرفتار هستید یا بی گرفتاری آقا یکی بچه دارد و زن دارد گرفتار است و این ثقال است یکی نه خفاف است و سبک بال است خفافا یا ثقالا پیر یا جوان گرفتار یا غیر گرفتار فقیر یا غنی خفافاً یا ثقالا اسلحه دارید یا ندارید همه اینها را شامل می شود
سلاح سبک یا سلاح سنگین هر جوری هستید « انْفِرُوا خِفَافًا وَثِقَالًا » جوان ها و پیرها و پولدارها و فقیرها با سلاح ها و بی سلاح ها و عرض می کنم که گرفتارها و غیر گرفتارها مانع دارها و بی مانع ها جهاد مال همه هست
« وَجَاهِدُوا بِأَمْوَالِكُمْ وَأَنْفُسِكُمْ » این تبوک 600 کیلومتر راه است خرج دارد و بعضی هایتان مالتان را بدهید و بعضی هایتان جانتان را بدهید « فِي سَبِيلِ اللَّهِ » برای خدا هم بدهید نه اینکه پیامبر خوشش بیاید نه اینکه مردم از شما تعریف کنند
« ذَٰلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ » اگر بفهمید بعد آیه بعد گله می کند می گوید بعضی ها می گفتند اگر سرزمین نزدیکی باشد یا سفری باشد که خلاصه آسان باشد خیلی گیر نداشته باشد همین در مدینه جنگ باشد ما می آییم اما تبوک این همه راه خسته می شویم و اذیت می شویم
« لَوْ كَانَ عَرَضًا قَرِيبًا وَسَفَرًا قَاصِدًا » پیغمبر دارد گله می کند قرآن« عَرَضًا قَرِيبًا » بعضی ها می گویند اگر یک مواهب نزدیکی باشد « وَسَفَرًا قَاصِدًا » یک سفر کوتاهی باشد اینها می گویند « لَاتَّبَعُوكَ » ما می آییم شما در مدینه ما می آییم
شما در احد بجنگ ما می آییم « لَوْ كَانَ عَرَضًا قَرِيبًا » عرض به معنای عارض شدن منظور مواهب مادی است یک عوارض نزدیکی باشد یک سفر قاصدی و سفر آسانی باشد و زود غنیمت آدم گیرش بیاید و اگر سفر آسان و نزدیک و غنائمی باشد ما می آییم
« وَلَٰكِنْ بَعُدَتْ عَلَيْهِمُ الشُّقَّةُ » این جنگ دور است بَعُدَتْ باید برویم تا تبوک 600 کیلومتر راه قرآن گِله می کند می فرماید بعضی ها دروغ قسم می خورند « وَسَيَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَوِ اسْتَطَعْنَا لَخَرَجْنَا مَعَكُمْ يُهْلِكُونَ أَنْفُسَهُمْ وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ » می گویند به خدا نمی توانیم زن مان گیر است و بچه مون گیر است اگر می شد می آمدیم
« وَسَيَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَوِ اسْتَطَعْنَا لَخَرَجْنَا مَعَكُمْ » اگر استطاعت داشتیم می آمدیم « يُهْلِكُونَ أَنْفُسَهُمْ » دارند دروغ می گویند « وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ » به خدا خدا می داند اینها دروغ می گویند
چه حرفی است مگر جنگ طرف از اردبیل آمده خوزستان می جنگد مگر نبود در جنگ از آذربایجان شرقی آمده و از اون طرف ایران خراسان جنوبی و شمالی و مشهد و رزمنده های ما که در جبهه ها بودند بچه های خوزستان بودند از سراسر ایران طرف پیر زن ده تا تخم مرغ در ظرف گذاشته برای رزمندگان می فرستادند
کمک های به جبهه ها و حضور در جبهه شما هر شهر و استانی بروید مثلا استان گیلان هشت هزار شهید دارد گیلان کجا و خوزستان کجا استان قم شش هزار شهید دارد استان اصفهان پانزده هزار شهید دارد و استان کرمان هفت هشت هزار نه هزار شهید دارد هر تمام این گروه هایی که جنگ را اداره کردند مال خوزستان نبودند و مال جاهای مختلفی بودند
حتی اقلیت های مذهبی ما الان شهدای ارامنه داریم و زاهدان برادران اهل سنت خیلی هایشان در جبهه حضور پیدا کردند اگر کشور مورد تعرض واقع شد وظیفه همه اون مردم است که دفاع کنند این آیاتی که امروز معنا کردم در واقع یک نوع تشری است به کسانی که در جنگ تبوک کوتاهی کردند
البته این نکته را من بگویم اول عرائضم هم گفتم بنای اسلام بر آغاز جنگ نیست در جنگ جمل وقتی چند هزار آدم را مقابل امیر المومنین علم کردند سخت هم بود اینها خیلی هایشان اصحاب پیغمبر بودند واقعا جنگ سختی بود دو تا گروه در مقابل هم که هر دو اصحاب پیغمبر درش هستند و هر دو بستگان پیغمبر لذا یک کسی در همین جنگ جمل آمد خدمت امیر المومنین گفت من کار برایم مشکل شده نمی دانم حق با کی است لذا خیلی ها مثل ابوموسی اشعری رسما گفتند شرکت در این جنگ حرام است نه یاری کردند امیر المومنین جایز است و نه مبارزه با طلحه و زبیر و کسانی که این جنگ را علم کردند رسماً گفتند حرام است ممنوع کردند نمی فهمیدند قصه چی است
امیر المومنین که این جنگ را علم نکرده بود اونها علم کردند یک کسی به امیر المومنین گفت من می بینم دو طرف جنگ بستگان پیغمبر هستند شما پسر عموی پیغمبر هستید و زبیر پسر عمه پیغمبر است شما داماد پیغمبر هستید و اون شخص همسر پیغمبر است عمار صحابی پیغمبر است و طلحه هم صحابی پیغمبر است خیلی جنگ سختی برای امیر المومنین بود
لذا وقتی اومدند میدان اول اونها شروع کردند می گفتند بصره استاندار بصره را پایین کشیدند و محاسنش را کندند و فرستادنش مدینه بیت المال را غارت کردند و حضرت مجبور شد نیرو جمع کرد با یک زحمتی از مدینه و جاهای دیگر بصره و کوفه خوب حالا دو تا سپاه در مقابل هم قرار گرفتند به امیر المومنین گفتند آقا بجنگید فرمود من شروع نمی کنم باز هم بگذار باهاشون حرف بزنیم
با زبیر حرف زد و خطبه خواند باز یک آدم بی طرفی را فرمود پیدا کنید برود برای اینها حرف بزند حالا نه خود امیر المومنین نه یک آدم بی طرف یک جوان شجاع خوش سخنی به نام مسلم، مسلم مجاشعی گفت آقا اگر اجازه بدهید من می روم با اینها حرف می زنم من جوان هستم وابسته به این پیامبر از نظر نسبی نیستم و غریبه هستم به عشق شما اومدم بروم با اینها حرف بزنم و با قرآن هم حرف می زنم یک برگه قرآن گرفت دستش آمد مقابل سپاه جمل مادرش هم اونجا حضور داشت در میدان جنگ اومده بود شروع کرد قرآن خواندن تیر اندازی کردند این ورق قرآن پارچه قرآن که دستش بود قرآن رویش نوشته خورد روی سینه اش و بدن با این بهم دوخته شد افتاد روی زمین و شهید شد
امیر المومنین فرمود حالا دیگر حجت تمام شد حالا حمله کنید حمله شد و چقدر آدم از بین رفت و این جنگ با پیروزی لشکر امیر المومنین تمام شد یک فتنه ای بود در صفین هم همینطور بود هر چی به آقا می گفتند چرا شروع نمی کنید فرمودند من شروع کننده نیستم ولی وقتی حضرت رسید به منطقه همین منطقه سوریه امروزی می شود رسید به صفین با سپاه عظیم دید معاویه آب را محاصره کرد اجازه نمی دهد لشکر امیر المومنین آب بخورند آبی که مجاز است اصلا مال بیابان است مال صحراست
حضرت یک خطبه ای خواند فرمود دیگر جای توقف نیست اگر می خواهید از تشنگی نمیرید اول باید شمشیرهایتان را از خون اینها سیراب کنید حمله کردند و آب را آزاد کردند اتفاقا یک کسی آمد خدمت آقا گفت حالا شما آب را ببندید فرمود من این کار را نمی کنم و هرگز این کار را نمی کنم من آب به روی دشمن نمی بندم جهاد دینی با معنویت است و جهاد دینی با دعاست
شما ببینید امام سجاد در صحیفه سجادیه دعا برای رزمندگان دارد امیر المومنین در جنگ ها دعا دارد خود قرآن دعای رزمندگان دارد سوره آل عمران آیه 147 نگاه کنید وقت نیست من صحبت کنم رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَإِسْرَافَنَا فِي أَمْرِنَا وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ (آل عمران، 147) قرآن می فرماید این دعای جبهه ای ها و رزمندگان است این دو آیه ای که امروز خدمت شما تقدیم شد
خدایا همه ما را دین ما و اعتقادات ما را محافظت بفرما.
خدایا دشمنان را همانطور که وعده دادی خار و ذلیل بفرما.