حسابرسی؛ از مِیزانِ خودسازی تا مِیزانِ الهی
بسْمِ اللَّـهِ الرَّحْمَـنِ الرَّحِیمِ
✍️:حجةالاسلام سیدمحمدموسوی
الحمدلله که جعل از همه چیز، عقل را مایه هدایت و از همه چیز، تقوا را مایه رستگاری قرار داد. و الصلوة والسلام علی خیر البشر، محمد و آله الطاهرین.
عزیزان و مؤمنین؛ما در دورانی زندگی میکنیم که «سرعت» بالاترین ارزش است. همه در حالِ دویدن هستند؛ برای رسیدن به موقعیت، برای رسیدن به ثروت، برای رسیدن به اعتبار.
اما یک پرسشِ بنیادین وجود دارد: «ما به کدام سمت میدویم؟ و آیا میدانیم در پایانِ این مسیر، چه حساب و کتابی از ما خواسته خواهد شد؟
امروز میخواهیم بر اساسِ کلامِ وحیانیِ پیامبرِ رحمت (ص) که در کتاب *وسائل الشیعه (ج ۱۱، ص ۳۸۰)* روایت شده، به یک استراتژیِ حیاتی بپردازیم. پیامبر (ص) میفرماید:«حاسِبُوا اَنْفُسَكُمْ قَبْلَ اَنْ تُحاسَبُوا، وَ زِنُوهَا قَبْلَ اَنْ تُوزَنُوا، وَ تَجَهَّزُوا لِلْعَرْضِ الأكْبَرِ»پیش از آنکه به حسابتان برسند، خود را حساب کنید؛ پیش از آنکه وزن شوید، خود را وزن کنید؛ و برای آن عرضه بزرگ، آماده شوید.
این روایت، یک دستورالعملِ مدیریتِ زندگی است. پیامبر (ص) از ما میخواهد که از «مشتریِ منفعلِ سرنوشت» به «مدیرِ فعالِ سرنوشت» تبدیل شویم. ما نباید اجازه دهیم روزگار، ما را به سمتِ مقتل و مهلکهها ببرد، بدون آنکه بدانیم چقدر از اعمالمان تراز شده است.
بخش اول: حسابرسیِ پیش از حساب
«حاسِبُوا اَنْفُسَكُمْ قَبْلَ اَنْ تُحاسَبُوا»
مرحومِ دکتر شریعتی: «انسان، محصولِ انتخابهایِ اوست.» اما مشکلِ ما اینجاست که انتخابهایمان را بدونِ بازنگری انجام میدهیم. ما هر روز تصمیم میگیریم، اما هیچوقت از تصمیماتمان بازخواست نمیکنیم.
«محاسبه» یا «محاسبهیِ نفس» یعنی ایجادِ یک فاصله میانِ «عمل» و «خود». یعنی وقتی شبها در خلوتِ خود هستید، مثلِ یک حسابدارِ دقیق، دفترِ اعمالتان را باز کنید.
ببینید، در مدیریتِ مدرن، چیزی به نام «Auditing» یا حسابرسیِ مالی وجود دارد تا شرکتها ورشکسته نشوند. پس چرا ما در مدیریتِ سرنوشتِ ابدیِ خود، حسابرسی نداریم؟
امروز ما در عصرِ «انکارِ مسئولیت» هستیم. وقتی اشتباهی میکنیم، یا به گردنِ فلانی میاندازیم یا به گردنِ شرایط. اما اسلام میگوید:«كُلُّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ رَهِينَةٌ» (هر نفسی در برابر آنچه کسب کرده، گروگان است - سوره مدثر، آیه ۳۸).
داستان :
امام علی (ع) در توصیهیِ خود به فرزندش امام حسن (ع) میفرماید: «ای فرزندم! در هر شب که میخواهی بخوابی، پیش از آنکه چشم بر هم بگذاری، خود را برانداز کن...»
حسابرسی یعنی: آیا امروزِ من، نسخهیِ بهتری از دیروزِ من بود؟ آیا در کلامِ من، غیبت بود؟ در نگاهِ من، نگاهِ نامحرم بود؟ در معاملهیِ من، زیرِ پا گذاشتنِ حقِ مردم بود؟
اگر محاسبهیِ روزانه نداشته باشیم، روزِ حسابرسیِ الهی، برای ما یک «شوکِ روانی» خواهد بود. آنجا دیگر فرصتِ اصلاح نیست؛ آنجا فقط «حسابرسی» است.»
بخش دوم: ترازویِ اخلاق و وزنِ اعمال
«وَ زِنُوهَا قَبْلَ اَنْ تُوزَنُوا»
بخشِ دومِ روایت، واردِ مبحثِ «وزن» میشود. در قیامت، نه پولِ شما وزن دارد و نه جایگاهِ اجتماعی شما. تنها چیزی که در ترازویِ الهی سنگینی میکند، «ثقلِ اخلاقی» است.
قرآن کریم میفرماید: *«وَنَضَعُ الْمَوَازِينَ الْقِسْطَ لِيَوْمِ الْقِيَامَةِ»* (و در روز قیامت، ترازوهایِ عدالت را قرار میدهیم - سوره انبیا، آیه ۴۷).
ما در دنیا، چیزهایی را وزن میکنیم که بیارزشاند؛ وزنِ طلا، وزنِ ساختمان، وزنِ خودرو. اما پیامبر (ص) میفرماید: «خودتان را وزن کنید». یعنی: «سنجشِ ارزشِ وجودیِ خود را انجام دهید.»
سنجشِ عمل، یعنی بررسیِ «کمیّت» و «کیفیّت».
- آیا اعمالِ من «کیفیّت» دارد؟ یعنی آیا با اخلاص انجام شده یا برایِ نمایش جلوی مردم؟
- آیا «کمیّتِ» نیکیهای من در برابرِ حجمِ گناهانم تراز میشود؟
همانطور که حافظ میگوید:
بـرآیـد مـیـزانِ عـدل از مـیانِ مـرگ و حـیات کـه مـیـزانِ مـن و تـو، در مـقامِ مـوت نـیست
بسیاری از مردم در دنیا وزنِ جسمانیِ خود را با دقتِ کالری و تغذیه میسنجند، اما وزنِ روحشان را نادیده میگیرند.
در دنیایِ امروز، ما دچارِ «ترازوهایِ کاذب» شدهایم. ارزشِ انسان را با «موفقیتهایِ مادی» میسنجیم. اما در روزِ عرض، ترازویِ خدا، «صدق» را میسنجد. کسی که در دنیا بسیار پرحرف و پرزرقوبرق است، اما در ترازویِ الهی، به دلیلِ ریاکاری، وزنشی ندارد؛ مثلِ پودرِ خاکستری که در باد پراکنده میشود.»
بخش سوم: آمادگی برای لحظهیِ بزرگ
«وَ تَجَهَّزُوا لِلْعَرْضِ الأكْبَرِ»
«و اما مرحلهیِ نهایی: «آمادهسازی برای عرضهی بزرگ».
عزیزان، «العرضُ الأکبر» یعنی آن لحظهای که تمامِ هستی در برابرِ خالقِ هستی قرار میگیرد. آن لحظهای که هیچ پردهای میانِ خدا و بنده نیست.
آماده شدن برای آن لحظه، یعنی «تجهیز به زادِ سفر». اما این سفر، نیاز به بنزین و غذا ندارد؛ نیاز به «تقوا» و «عملِ صالح» دارد.
بسیاری از ما فکر میکنیم آمادگی یعنی فقط نماز و روزه. بله، اما آمادگی یعنی «پاکسازیِ پرونده».
آیا پروندهیِ مالیِ شما پاک است؟ آیا حقِ یتیمی را خوردهاید؟ آیا با زبانِ خود، قلبِ مؤمنی را شکسته اید؟
آمادگی یعنی اگر همین الان، فراخوانِ «العرض الأکبر» صادر شود، ما با چه چهرهای در برابرِ امامِ زمان (عج) و در برابرِ پروردگار ایستادهایم؟
داستان :
در تاریخِ ما، بزرگانِ دین، با کوچکترین گناه، دچارِ لرزه میشدند. وقتی میشنیدند وقتِ حساب است، تمامِ زندگیشان را بازنگری میکردند. آنها میدانستند که «عرضه» یک مراسمِ تشریفاتی نیست؛ یک مواجههیِ وجودی است.
امروز ما در دنیایِ «فراموشی» زندگی میکنیم. ما فراموش کردهایم که مرگ، پایانِ کار نیست، بلکه آغازِ یک «حسابرسیِ رسمی» است.
تجهیز شدن یعنی:
۱. توبهیِ واقعی از گناهانِ گذشته.
۲. جبرانِ حقوقِ مردم.
۳. و ساختنِ یک «ذخیرهیِ خیر» برای روزی که هیچکس دستِ دیگری را نخواهد گرفت.»
نتیجه:
عزیزان؛ خلاصهیِ این سخن این است: زندگی، یک فرصتِ کوتاه برای «خودسازی» است تا در روزِ حساب، دچارِ «خودناباوری» نشویم.
بیایید از همین امشب، «محاسبه» را شروع کنیم. قبل از آنکه حسابِ ما توسطِ عدلِ الهی بسته شود، ما خودمان با رحمتِ الهی، حسابِ خودمان را باز کنیم.
اگر در ترازویِ اعمالمان سنگینیِ گناه وجود دارد، همین حالا با توبه و استغفار، آن را سبک کنیم.
خداوندِ رحمان، به حقِ محمد و آلِ محمد، به ما توفیقِ «محاسبهیِ نفس» را عطا فرما. ما را از کسانی قرار ده که پیش از آنکه به حسابشان برسند، خود را اصلاح کردند.
پروردگارا، ما را در روزِ عرضهیِ بزرگ، از سرِ رسوایی و خشمِ خود دور بدار و در سایهیِ رحمتت پناه ده.
عاقبتِ ما را به خیر، و زندگیمان را با یادِ خودت متبارک بگردان.
«وآخرُ دعوانا أنِ الحمدللهِ ربِّ العالَمین»
«شیعه کوئست؛ همراه شما در مسیر تبلیغ و ترویج دین»
www.shiaquest.net
به کانال سخنرانی های مکتوب و #روضه در ایتا بپیوندید @shiaquest_net
